ضرورت توجه به توسعه کارآفرینی در کشور

طبق نظر برخی اندیشمندان، کارآفرینی موتور محرکه‌ی توسعه‌ی اقتصادی کشورها است و از این رو جوامع مختلف به منظور دست یافتن به رشد و توسعه‌ی همه‌جانبه، رفاه اجتماعی، تکنولوژی‌های پیشرفته، کاهش نرخ بیکاری، تأمین نیازهای جامعه و فتح بازارهای جهانی، توجه به کارآفرینی را جزء اولویت‌های خود قرار داده‌اند. امروزه کمتر کشوری را می‌توان یافت که دولت‌مردان آن توسعه کارآفرینی را جزء سیاست‌های اصلی و زیربنایی خود قرار نداده باشند. توسعه‌ی کارآفرینی از طریق طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی، تأسیس و توسعه‌ی مؤسسات مشاوره کارآفرینی، سیاست‌گذاری مناسب، حمایت و تشویق مادی و معنوی کارآفرینان، اصلاح قوانین مرتبط با کسب و کار، حمایت از اختراعات و نوآوری‌ها و تسهیل امور مربوط به تولید و کسب و کار امکان‌پذیر است.

خوشبختانه در سال‌های اخیر موضوع توسعه کارآفرینی در کشور مورد توجه مسئولین و سیاست‌گذاران و دولت‌مردان قرار گرفته و پیشرفت‌هایی نیز در این زمینه حاصل شده است. بیشترین فعالیت‌ها در این رابطه، مربوط به طراحی و اجرای برنامه‌های آموزش کارآفرینی و انتشار کتاب‌ها و مقالات مرتبط با این حوزه بوده است. علاوه‌بر این برپایی جشنواره‌های کارآفرینی در سطح استان‌ها و سطح کشور و نیز جشنواره‌ی فن‌آفرینی شیخ بهایی و همایش‌های علمی از جمله فعالیت‌های چشمگیر و قابل توجه می‌باشد.

علی‌رغم تلاش‌های صورت گرفته و توسعه‌ی مفهوم کارآفرینی در کشور و اختصاص بودجه‌ی نسبتاً مناسب به این حوزه، امّا در مجموع می‌توان گفت که سطح توسعه‌ی کارآفرینی در کشور رضایت‌بخش نیست. به نظر می‌رسد مسئولین امر باید به منظور توسعه‌ی کارآفرینی در کشور و تحقق فرمایشات رهبر معظم انقلاب به موارد زیر اهتمام ورزند:

1. تعیین یک متولی مشخص در ساختار کلان کشور برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی، مدیریت و نظارت بر امر توسعه کارآفرینی.

2. حمایت مادی و معنوی از مخترعان، مبتکران و نوآوران، به‌ویژه به منظور تجاری‌سازی ایده‌های نوآورانه آنان.

3. تسهیل فرایند ثبت شرکت‌ها و انجام فعالیت‌های تولیدی، خدماتی و تجاری

4. حمایت حقوقی و قضایی از مالکیت معنوی نوآوری‌ها در عرصه‌های مختلف کسب و کار

5. توسعه‌ی آموزش‌های رسمی و غیر رسمی کارآفرینی در مقاطع تحصیلی مختلف اعم از مدارس و دانشگاه‌ها

6. حمایت از انتشار کتب، مقالات و مکتوبات مرتبط با کارآفرینی

7. حمایت از سایت‌های اینترنتی فعال در حوزه‌ی کارآفرینی

8. حمایت از جشنواره‌های کارآفرینی و برندگان آن‌ها

9. استفاده از تجربیات و اطلاعات کشورهای پیشرو و موفق در عرصه‌ی کارآفرینی

10. اهتمام به توسعه‌ی شاخص‌های فرهنگ کار و کارآفرینی در جامعه

11. تخصیص بودجه مناسب به منظور حمایت از فعالیت‌های کارآفرینانه

12. ایجاد مؤسسات مشاوره‌ی کارآفرینی

13. توسعه و تقویت مراکز رشد، پارک‌های علمی- فناوری و شهرک‌های علمی و تحقیقاتی

14. شناسایی استعدادهای بالقوه‌ی کارآفرینی و تلاش در جهت بارور شدن آنان

15. حمایت از شکل‌گیری و توسعه‌ی شرکت‌های دانش‌بنیان
 
 


    »      

«ما دستگاهى لازم داریم، براى اینکه در همه‌ى ماهها، آدمهاى متخصص، با دستگاههاى فنى و چشمهاى مسلح، در مظان پیدا کردن هلال بروند جستجو کنند و پیدا نمایند و به ما بگویند و ما هم به مردم بگوییم که اول ماه٬ کدام روز است تکلیف شرعى، بر اساس ماههاى قمرى است.» این سخنان، بخش‌هایی از بیانات رهبر معظم انقلاب است در سال 68 و در ابتدای عهده‌دار شدن رهبری نظام جمهوری اسلامی. به دلیل اهمیت بحث رؤیت هلال ماه‌های قمری و بنابر دستور ایشان در همان سال، ستادی برای استهلال ماه در دفتر رهبری آغاز به کار کرد. متن زیر، گزارشی است در مورد نحوه فعالیت ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری که در آستانه حلول ماه شوال منتشر می‌شود:

هسته‌ی علمی رکوردشکن!
شکل‌گیری ستاد استهلال
از ابتدای دوران رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بنابر دستور ایشان، ستادی برای نظم بخشیدن به امر استهلال در دفتر رهبری شکل گرفت. در سال‌های اولیه‌ی کار ستاد، همکاری مستمر و منسجمی بین آن و متخصصین رؤیت هلال کشور وجود نداشت و رابطه‌ی بین این دو، به دریافت برخی نقطه نظرات مشورتی محدود می‌شد. در آن سال‌ها، گزارش‌های مردمی که در موعد هلال‌های مهمی همچون رمضان و شوال به ستاد استهلال واصل می‌شد‌، مستند شرعی برای اعلام آغاز ماه قمری جدید واقع می‌گشت و این رویه تا سال 1379 ادامه داشت.

در سال 1380، هلال جمادی‌الثانی 1422 ه.ق در موقعیتی قرار داشت که اگر منجّمین جمهوری اسلامی ایران موفق به رؤیت آن می‌شدند، چندین رکورد علمی مهم جهانی در زمینه رؤیت هلال ماه به نام ایران به ثبت می‌رسید. با حمایت ستاد استهلال تدارک گسترده‌ای برای انجام این رصد انجام گرفت که خوشبختانه با موافقت همراه شد و آقایان حجت‌الاسلام‌والمسلمین موحدنژاد و دکتر گیاهی‌یزدی موفق به رؤیت این هلال مهم -با استفاده از دوربین‌های دوچشمی قدرتمند- در منطقه «باغبر »کرمان شدند.

یک سال بعد، در تابستان سال 1381، موقعیت مشابه دیگری و این‌بار برای هلال رجب 1423 به‌وجود آمده بود. تجربه‌ی ارزشمند سال گذشته، ستاد استهلال را بر آن داشت تا مجدداً از برنامه‌ی رصد این هلال حمایت کند. به لطف الهی و به پشتوانه‌ی تجربه‌ی بالای رصدی جناب آقای مهندس قاضی میرسعید، ایشان موفق شدند این هلال کم‌نظیر را در منطقه‌ی «زرند» در استان کرمان با دوربین‌های قدرتمند رؤیت کرده و سه رکورد مهم بین‌المللی در زمینه‌ی رؤیت هلال را به نام خود و ایران به ثبت برسانند.

موفقیت در این رصدها، سرآغاز عضویت کارشناسان و رصدگران برجسته‌ی رؤیت هلال کشور در ستاد استهلال دفتر رهبری شد. علاوه‌بر کارشناسانی که در ستاد استهلال عضویت ثابت دارند، در برخی موارد که حساسیت و اهمیت رصد یک هلال خاص (به‌ویژه هلال رمضان و شوال) زیاد باشد، از سایر اساتید برجسته‌ی دانشگاه‌های کشور، متخصصین و کارشناسان استخراج تقویم و رصدگران با تجربه برای مشورت و حضور در جلسات ستاد دعوت به‌عمل می‌آید.

انسجام تشکیلاتی
تشکیل ستادهای استانی در سراسر کشور
ارتباط و همکاری گروه‌های رصدی با ستاد استهلال، از سال 1380 آغاز شده بود اما در جلسات ستاد این موضوع مطرح شد که اولاً این گروه‌ها از سطح دانش فقهی، نجومی و رصدی یکسانی برخوردار نیستند، ثانیاً در مواردی کاستی‌هایی در ابزار مورد نیاز برای رصد وجود دارد و ثالثاً ارتباط منظم تشکیلاتی بین این گروه‌ها و ستاد استهلال برقرار نیست.

برای حل این مشکلات، در ستاد استهلال مرکز، دو کمیته با عنوان کمیته‌ی علمی و کمیته‌ی پشتیبانی و تشکیلات ایجاد شد. همچنین برای ارتباط نظام‌مند گروه‌های رصدی با ستاد استهلال مرکز، در تمام استان‌های کشور، ستادهای استانی شکل گرفت.

کمیته‌ی علمی وظیفه‌ی بررسی و اجرای طرح‌های پژوهشی در زمینه‌ی رؤیت هلال ماه، آموزش گروه‌های رصدی در سطح ملی و برنامه‌ریزی علمی برای رصد هلال‌های ماه را بر عهده دارد.

کمیته‌ی پشتیبانی و تشکیلات نیز وظیفه‌ی سازماندهی و ارتباط با ستادهای استانی، پشتیبانی فنی و مالی از فعالیت‌های کمیته علمی و ستادهای استانی و نیز ایجاد هماهنگی با سایر ارگان‌ها و سازمان‌ها (که در اجری برنامه‌ی رصد هلال مؤثر هستند) را عهده‌دار است.

عربستان 7 گروه، ایران 150 گروه...
تعدد گروه‌های رصدی ایران
یک‌صد و بیست تا یک‌صد و پنجاه گروه رصدگر برای رؤیت هلال ماه در ستاد استهلال دفتر رهبری مشغول انجام وظیفه هستند که هم از نظر کمّی و هم از نظر علمی، با کشورهای دیگر -مانند عربستان صعودی که در آن هفت گروه برای رصد اقدام می‌کنند- قابل مقایسه نیست. این 150 گروه ورزیده، به تلسکوپ و دوربین‌های دوچشمی مجهز می‌شوند و برای رؤیت هلال ماه، در سخت‌ترین نقاط کشور از قله‌ی برخی کوه‌ها گرفته تا بالای ابرها (در رصد با هوپیما) مشغول رصد می‌شوند. آنان، در لحظاتی که ملت شریف ایران منتظر اعلام زمان عید فطر یا آغاز ماه مبارک رمضان هستند، حقیقتاً خطرات را به جان می‌خرند و در مناطق صعب‌العبور به استهلال مشغولند؛ با رصدهایی هدفمند و علمی.

آزمایشی موفق
هواپیمای نظامی حامل منجّمین ایرانی!
در ستاد استهلال اقداماتی انجام شده که در سطح دنیا بی‌نظیر است و بعضی برای اولین بار ابداع شده و بعضی‌ از آن‌ها ممکن است کار اولش در جای دیگر دنیا انجام شده باشد ولی موفقیت ستاد بیشتر بوده است. به عنوان مثال، در برخی موارد ممکن است به‌دلیل وجود گرد و غبار بسیار شدید و یا ابرهای متراکم در آسمان کشور، رصد برخی هلال‌های مهم (به‌خصوص هلال رمضان و شوال) با مشکل مواجه شود. در چنین اوقاتی، گروهی از رصدگران متبحر با استفاده از پرواز هوایی، رصد را بر فراز ابرها انجام می‌دهند! رصد با هواپیما، اولین بار در کشور اردن آزمایش شد که ناموفق بود، اما در ستاد استهلال ایران،‌ رصد با هواپیما انجام و هلال ماه رؤیت شد و گزارش‌های موفقی هم داشتیم.
البته این روش رصد به تنهایی مبنای تصمیم‌گیری برای زمان آغاز ماه قمری جدید نیست و گزارش رصدگرانی که در روی زمین به رصد می‌پردازند نیز مکمل آن خواهد بود.

عید مبارک!
گزارش استهلال در استان‌ها چگونه به تأیید رهبر انقلاب می‌رسد؟
ستاد استهلال استانی به ریاست مشترک نماینده ولی‌فقیه و امام جمعه مرکز استان و استاندار تشکیل می‌شود. دبیر شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه استان، وظایف دبیری این ستاد را بر عهده دارد. همچنین یکی از اساتید برجسته‌ی داشگاهی در استان و یا یکی از رصدگران با تجربه نیز در این ستاد عضویت دارد. همچنین، در هر استان چند گروه رصد هلال تشکیل می‌شود که در این گروه‌ها، امام جمعه شهرستان، رصدگران با تجربه آن شهرستان را همراهی می‌کنند.

نتایج حاصل از فعالیت رصد هلال توسط گروه‌های رصدی در اختیار ستاد استان قرار گرفته و پس از بررسی مقدماتی، به ستاد مرکز گزارش می‌شود. در ستاد مرکز، این گزارش‌ها توسط کارشناسان و متخصصین رؤیت هلال مورد بررسی مجدد قرار می‌گیرد. در صورت نیاز به داشتن اطلاعات بیشتری از چگونگی رصد هلال، تماس تلفنی مستقیم بین ستاد استهلال با گروه‌های رصدی مستقر در شهرستان‌های مختلف برقرار شده و تمام جزئیات و مطالب مهم با دقت پرسیده و یادداشت می‌شود.

اعضای کمیته علمی ستاد استهلال، نتیجه نهایی به‌دست آمده از رصدها را همراه با نظر کارشناسی خود در اختیار رئیس ستاد استهلال قرار داده و در همان زمان، مراتب این گزارش به استحضار رهبر معظم انقلاب تحویل داده می‌شود. ایشان هم در برخی موارد، پرسش‌هایی را در خصوص گزارش مذکور مطرح فرموده و دستوراتی را برای بررسی بیشتر صادر می‌کنند. مسئولین ستاد و اعضای کمیته علمی، این نکات را بلافاصله بررسی و انجام می‌دهند و نتیجه را مجدداً به حضرت آیت‌الله خامنه‌ای گزارش می‌کنند.
پس از  اثبات رؤیت هلال برای رهبر انقلاب اسلامی، حلول ماه شوال از طریق رسانه‌های جمعی به استحضار مردم شریف و روزه‌دار می‌رسد.

گزارش استهلال به دفتر مراجع ارسال می‌شود
ارتباط منظم و پیوسته ستاد استهلال با بیوت مراجع
باید به این مهم اشاره شود که ارتباط منظم و پیوسته‌ای بین ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری با بیوت مراجع عظام تقلید وجود داشته و در رصد هلال ماه‌های رمضان و شوال، نتایج به‌دست آمده از رصد در اختیار حضرات مراجع قرار می‌گیرد. البته بیوت برخی از مراجع عظام تقلید نیز فعالیت‌هایی در زمینه استهلال انجام می‌دهند.

بارها اتفاق اقتاده است که بعضی از حضرات مراجع خودشان مستقیماً در تماس تلفنی با ستاد، گزارش‌ها را بی‌واسطه دریافت می‌کنند و این اعتماد، به واسطه تلاش بی‌شائبه گروه‌های رصدی و حرکت ملی ستاد استهلال در چندسال اخیر ایجاد شده است. البته گاهی از سوی مراجع بزرگوار، نتایج متفاوتی اعلام می‌شود که ‌آن، به‌خاطر اختلاف در فتوا است. مثلاً در اینکه هلال با ابزار دیده شده است، شکی وجود ندارد اما به دلیل اینکه برخی رؤیت با چشم مسلح را معتبر نمی‌دانند و بعضی (مانند مرحوم حضرت آیت‌الله‌العظمی بهجت، مرحوم حضرت آیت‌الله‌العظمی فاضل لنکرانی و حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای) معتبر می‌دانند، هلال ماه نو بر ایشان ثابت می‌شود.

در اینجا نیز باید اشاره شود که این فعالیت بزرگ با صرف کمترین هزینه و با استفاده از امکانات موجود در دانشگاه‌ها، ادارات و سازمان‌های دولتی و نیروهای نظامی و انتظامی انجام شده و از صرف هرگونه هزینه‌ی موازی به‌شدت پرهیز می‌شود. در مقایسه‌ی این فعالیت‌ها با نمونه‌های خارجی نیز باید گفت که در هیچ‌یک از کشورهای اسلامی (و یا غیر اسلامی که به موضوعات نجومی رؤیت هلال علاقمند هستند) چنین برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای رصد هلال وجود ندارد.

فقط مختص رمضان و شوال نیست...
استهلال در تمام فصول!
استهلال ماه نو، فقط مختص به رمضان و شوال نیست. جالب است بدانید که این کار برای تمام ماه‌های قمری انجام می‌شود! هم بنا بر جنبه‌ی شرعی و هم از نظر اهمیت زمان آغاز هر ماه قمری و هم از حیث دستاوردهای علمی آن، این عمل هر ماه و مستمراً تکرار می‌شود. اگر دانشمندان و منجمان ما می‌توانند در کنفرانس بین‌المللی استهلال که چندی پیش در ابوظبی برگزار شد، به آقای یالوب (یکی از دانشمندان این رشته که صاحب معیار است) بگویند که ما در ایران، چهل  رصد انجام دادیم که این 40 رصد، نقض‌کننده‌ی معیار شما است و معیار شما مشکل دارد، این به پشتوانه کار بزرگی است که  به صورت ماهانه در ستاد استهلال انجام می‌شود.   »      

27 رمضان 1431

بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحیم‌

 خیلى متشکریم از دوستان عزیزى که این جلسه را تدارک دیدند و این فرصت را براى بنده به وجود آوردند که جمع محترم و عزیزِ کارآفرینان را در روزهاى آخر ماه مبارک - که روزهاى مغتنمى است - زیارت کنیم و این مطالب مفید را از دوستان بشنویم. البته من مطمئنم که جمع شما حرفهاى زیادى دارید؛ هر کدام از هر بخشى که در اینجا شرکت کردید، درباره‌ى بخش مربوط به خودتان هم پیشنهاد دارید، هم نظرهاى نو دارید، هم بلاشک مژده‌هائى دارید که براى ملت ما و کشور ما خرسند کننده است - همچنانى که این مطالبى که دوستان گفتند، بسیاریش خرسند کننده است براى ملت عزیزمان - و هم انتقادهائى دارید، مطالباتى دارید که همه‌اش بجاست.

 خب، ما دو روز قبل از این، جلسه‌ى اهل علم را داشتیم، امروز هم جلسه‌ى اهل عمل را. اگرچه بسیارى از شماها اهل علمید؛ علم را با عمل توأم کرده‌اید. و همان طور که در روایت شریف هست که: «العلم یهتف بالعمل فان اجاب و الّا ارتحل»؛(1) علم، عمل را به دنبال خود فرا میخواند، دعوت میکند. اگر عمل به دنبال علم آمد، آن وقت علم میماند، باقى میماند - یا شاید بشود گفت توسعه پیدا میکند، رشد پیدا میکند - اگر عمل به دنبال علم نیامد، علم هم باقى نمیماند. «و الّا ارتحل»؛ عمل که نبود، علم هم میرود. اهمیت عمل را اینجا میشود فهمید؛ اهمیت کار را اینجا میشود فهمید. کار بدون علم، کم‌اثر است؛ علم بدون کار، بى‌اثر است. اهمیت کار این است.

 خب، وقتى کار اینقدر مهم است، پس کارآفرینى هم به همین نسبت حائز اهمیت است. اگر کسى بتواند زمینه‌ى کار را فراهم بکند، یک عبادت انجام داده است. نگاه به این کارى که تولید میشود، فقط از جنبه‌ى این نباشد که ما یک بى‌کار را دستش را به یک کارى بند میکنیم تا یک درآمدى داشته باشد؛ خب، این که البته خیلى چیز خوبى است، لازم است، بلاشک. یعنى کارآفرینى، ایجاد اشتغال در کشور موجب میشود که ثروت تولید بشود؛ همچنانى که سرمایه و سرمایه‌دار، ایجاد کار میکند - چه سرمایه‌ى مالى، چه سرمایه‌ى علمى - کارگر هم ایجاد سرمایه میکند، ایجاد ثروت میکند. این البته یک جنبه‌ى مهمى است در اشتغال، اما اهمیت اشتغال فقط این نیست. یک بعد دیگر اهمیت اشتغال این است که شما یک گنج را دارید استخراج میکنید. یک انسانى که در او استعدادهائى وجود دارد، میتواند تولید کند، میتواند بیافریند، این افتاده بود آنجا، شما دست او را به کار بند کردید، این گنجینه‌ى درونى استخراج شد؛ خیلى اهمیت دارد. انسانى که کار ندارد، اشتغال ندارد، یک استعداد پنهانِ مخفىِ خداداده را غالباً بدون اختیار خودش راکد گذاشته، وقتى شما این انسان را مشغول کار میکنید، این چشمه که در درون بود و از او استفاده‌اى نمیشد، تشنه‌اى از او سیراب نمیشد، این چشمه را شما به جریان مى‌اندازید. پس اشتغال و اشتغال‌آفرینى، هم جنبه‌ى اقتصادى بزرگى دارد، هم جنبه‌ى انسانىِ خیلى والائى دارد.

 لذا من عرض میکنم که کارآفرینى در بخشهاى مختلف - البته امروز این جمع دوستان و عزیزانى که صحبت کردند، بخشهاى محدودى را مطرح کردند. اینها فقط نیست؛ در بخشهاى وسیع و گستره‌ى عظیم استعدادهاى کشور و توانائى‌هاى طبیعى و انسانى کشور، کارآفرینى رشته‌هاى فراوانى دارد که خب یک گلچینى از آنها شماها هستید؛ مشتى از خروار. کارآفرینى در کشور گسترده است - عبادت است؛ این کارآفرینى یک عبادت است؛ یک کار باارزش است؛ یک ارزش‌آفرینى است.

 خب، این جلسه‌ى ما عمدتاً یک جلسه‌ى نمادین است. درست است که هم من از بیانات دوستان استفاده کردم، هم مطالب شما پخش خواهد شد و ملت استفاده خواهند کرد؛ لکن این جلسه نشان میدهد که توانمندى‌هاى کشور عزیز ما چقدر گسترده است. شما ملاحظه کنید، حالا فرض کنید اگر در بخش کشاورزى، در بخشهاى مختلف صنعتى، در بخشهاى گوناگونِ دانشهاى دیگر و فناورى‌هاى دیگر، در بخشهاى خدمات، در بخشهاى بازرگانى، بیایند کارهائى را که انجام گرفته است بیان کنند، هر شنونده‌اى خواهد دید و برأى‌العین مشاهده خواهد کرد که بحمداللَّه کشور عزیز ما - همان طور که من بارها گفته‌ام - توانمندى‌هاى زیادى دارد، ظرفیت زیادى دارد. ما امروز در واقع کشور را مشاهده میکنیم که به شکل یک کارگاه عظیم و وسیعى درآمده؛ از همه طرف دارد کار میجوشد، ابتکار به وجود مى‌آید، نوآورى هست، تکیه‌ى به دانش هست، تکیه‌ى به تجربه هست.

 خب، من پریروز به استادان دانشگاه‌ها که اینجا تشریف داشتند، به آنها هم گفتم، به شما هم عرض میکنم؛ نه اینکه خیال کنید ما به این چیزها قانعیم، یا نرخ بیکارى در کشور را اطلاع نداریم و نمى‌بینیم؛ نه، همه‌ى این کارهائى که انجام گرفته، قدم اول است؛ همه‌ى این کارها قدمهاى اول است. ما قدمهاى بعدى را باید برداریم. مهم براى برداشتن قدم بعدى چیست؟ مهم در درجه‌ى اول این است که ما بدانیم میشود قدم برداشت. بعد از آنى که فهمیدیم اقدام، ممکن است، احساس کنیم که این اقدام یک وظیفه است؛ یک وظیفه‌ى عظیمى است.

 البته کار فى‌نفسه مهم است؛ اما امروز به دو دلیل اساسى کار و کارآفرینى مهمتر از همیشه است. اینى که گفتند کار در اسلام مهم است، خب این همه روایات فراوانى از ائمه (علیهم‌السّلام) در اهمیت کار، در فضیلت کار وارد شده که این کارهائى که شما ذکر کردید، نمونه‌هائى از همین چیزى است که مورد فضیلت است، که حالا من این روایت را اینجا یادداشت کردم: «من یعمل یزدد قوّة و من یقصّر فى العمل یزدد فترة»؛(2) کار که بکنید، نیروى کار هم افزایش پیدا میکند. خاصیت کار، کاهش نیست، افزایش است؛ افزایشِ خودِ نیروى کار، نه محصول کار. خب، محصول کار که معلوم است افزایش پیدا میکند - وقتى کار کردید، کار یک محصولى دارد - اما در این روایت، امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) میفرماید که وقتى کار کردید، قدرت کار و نیروى کار هم افزایش پیدا میکند. «و من یقصّر فى العمل»، کسى که در کار کردن کوتاهى کند، تقصیر بکند، «یزدد فَترة» یا «فِترة»، فتور و سستى او افزایش پیدا میکند. این مال شخص فقط نیست؛ این «مَن» که فرمود: «من یعمل»، معناش فقط این نیست که هر کسى این کار را بکند؛ خب، این روى اشخاص نیست، روى جوامع هم هست: هر ملتى، هر جامعه‌اى. هرچه کار بکنید، نیروى کارتان بیشتر میشود. هرچه تحرک انسان داشته باشد، نشاط حرکتش بیشتر میشود. این خب، مال کار است که در اسلام درباره‌ى کار این همه حرف هست، که از جمله حالا این روایت را من اینجا خواندم. لکن امروز گفتیم به دو دلیل کار و طبعاً کارآفرینى اهمیت بیشترى دارد.

 دلیل اولش این است که ما در یک برهه‌اى هستیم که آماده‌ى جهشیم؛ ما امروز آماده‌ى جهش در پیشرفتیم. مسئله‌ى ما امروز فقط مسئله‌ى حرکت به جلو نیست. شرائط کشور به گونه‌اى شده که این ملت میتواند یک حرکت عظیم، یک جهش در پیشرفت براى خودش به وجود بیاورد. چرا؟ اولاً زیرساختهاى زیادى آماده شده؛ علم در کشور بالا رفته؛ مدیریتهاى قوى به وجود آمده است. یکى از مشکلات ما در گذشته‌ها، نبودن مدیریتهاى قوى و سالم در کشورمان بوده. امروز ما تجربه‌ى یک مدیریت انقلابىِ قوىِ سى ساله داریم. پس این یک زیرساخت است. زمینه‌هاى کار فراهم شده است؛ امید به پیشرفت زیاد شده است. وقتى مى‌آیند میگویند ما داروئى را در کشور ساختیم که همه‌ى دنیا به آن احتیاج دارند، همه‌ى دنیا هم به آن مبتلا هستند، هیچ کدام از مراکز علمى دنیا هم هنوز آن دارو را نتوانستند بسازند، ما توانستیم بسازیم، این خب، امید میدهد به جوان ما. وقتى که ملت مشاهده میکند که ما بدون اینکه یک کشور پشتیبانى داشته باشیم، توانسته‌ایم از درون خودمان دانش هسته‌اى را رشد بدهیم، فوران بدهیم، به پیشرفت برسانیم، خب جوان امیدوار میشود.

 در دنیا چند تا از کشورهاى دارنده‌ى دانش هسته‌اى این را به طور بومى توانسته‌اند در خودشان به وجود بیاورند؟ بسیار کم. هستند، اما بسیار بسیار نادر؛ از دیگران گرفته‌اند. بسیارى از همین‌هائى که الان - ما این را اطلاع داریم، بنده میدانم؛ از روى اطلاع دارم عرض میکنم - دانش هسته‌اى دارند، کشورهاى پشتیبان به آنها بسته‌ى دانش را اهداء کردند؛ روى دلائل ایدئولوژیکى و سیاسى و بقیه‌ى چیزها. ما نه؛ ما توانستیم خودمان این کار را انجام بدهیم. همان طور که گزارش دادند، کارهاى بزرگى در این زمینه انجام گرفته. در زمینه‌ى سلولهاى بنیادى، جوانهاى ما توانستند با پیگیرى، با پشتکار، با فراگیرى، کارهاى بزرگى را انجام بدهند. خب، اینها خیلى امیدبخش است.

 پس امروز ما تجربه‌مان بیشتر است، امیدمان بیشتر است، زیرساختهامان زیادتر است، و فصل توانائى و فصل جهش فرا رسیده. ملت خود را شناخته؛ جوانِ خود را شناخته؛ ضریب بالاى هوشى کشور شناخته شده است؛ پس فصل جهش است. وقتى فصل جهش است، پس کار اهمیت مضاعف پیدا میکند؛ کارآفرینى هم به همین نسبت اهمیت مضاعف پیدا میکند. این یک دلیل.

 دلیل دومِ ما که امروز کار برامان مهم است، کارآفرینى مهم است، این است که ما امروز در مقابل یک فشار جهانى قرار داریم. دشمنى وجود دارد در دنیا که میخواهد با فشار اقتصادى و با تحریم و با این کارهائى که شماها میدانید، سلطه‌ى اهریمنى خودش را برگرداند به این کشور. هدف این است. یک کشور به این خوبى، با این همه منابع، منابع طبیعى، با این موقعیت سوق‌الجیشى، با همه‌ى امکانات، زیر نگین یک قدرتى در دنیا بوده؛ یک روز انگلیسها بودند، یک روز آمریکائى‌ها بودند - در واقع نظام سلطه، دستگاه سلطه، امپراتورى سلطه. حالا آمریکا یک گوشه‌اى از این امپراتورى است - اینها مسلط بودند بر این کشور؛ انقلاب دست اینها را کوتاه کرده. سلطه میخواهد برگردد به این کشور. همه‌ى این تلاشها براى این است. مسئله‌ى انرژى هسته‌اى بهانه است. آن کسانى که خیال میکنند اگر ما مسئله‌ى انرژى هسته‌اى را حل کردیم، مشکلات حل خواهد شد، خطا میکنند. مسئله‌ى انرژى هسته‌اى را مطرح میکنند، مسئله‌ى حقوق بشر را مطرح میکنند، مسائل گوناگون را مطرح میکنند، که اینها بهانه است. مسئله، مسئله‌ى فشار است، میخواهند یک ملت را به زانو در بیاورند؛ میخواهند انقلاب را زمین بزنند. یکى از کارهاى مهم همین تحریم اقتصادى است. میگویند ما طرفمان ملت ایران نیست! دروغ میگویند؛ اصلاً طرف، ملت ایران است. تحریم براى این است که ملت ایران به ستوه بیاید، بگوید آقا ما به خاطر دولت جمهورى اسلامى داریم زیر فشار تحریم قرار میگیریم؛ رابطه‌ى ملت با نظام جمهورى اسلامى قطع بشود. هدف اصلاً این است. البته ملت ما را نمیشناسند؛ مثل همه‌ى موارد دیگر محاسباتشان غلط اندر غلط است. از نظر نظام سلطه، گناه بزرگ ملت ایران این است که خودش را از زیر بار سلطه آزاد کرده. میخواهند مجازات کنند به خاطر این گناه، که چرا خودت را از زیر بار سلطه، اى ملت! آزاد کرده‌اى. این ملت راه را پیدا کرده. اصلاً محاسباتشان اشتباه است؛ نمیفهمند چه کار باید بکنند و چه کار دارند میکنند. خب، اما فشار مى‌آورند؛ فشار اقتصادى از راه تحریمها.

 ما باید یک اقتصاد مقاومتىِ واقعى در کشور به وجود بیاوریم. امروز کارآفرینى معناش این است. دوستان درست گفتند که ما تحریمها را دور میزنیم؛ بنده هم یقین دارم. ملت ایران و مسئولین کشور تحریمها را دور میزنند، تحریم‌کنندگان را ناکام میکنند؛ مثل موارد دیگرى که در سالهاى گذشته در زمینه‌هاى سیاسى بود که یک اشتباهى کردند، یک حرکتى انجام دادند، بعد خودشان مجبور شدند برگردند، یکى یکى عذرخواهى کنند. چند مورد یادتان هست لابد دیگر. حالا جوانها نمیدانند. در این ده بیست سال اخیر، از این کارها چند بار انجام دادند. این دفعه هم همین جور است. البته تحریم براى ما جدید نیست، ما سى سال است تو تحریمیم. همه‌ى این کارهائى که شده است، همه‌ى این حرکت عظیم ملت ایران، در فضاى تحریم انجام گرفته؛ بنابراین کارى نمیتوانند بکنند. خب، ولى این دلیلى است براى همه‌ى مسئولان و دلسوزان کشور که خود را موظف بدانند، مکلف بدانند به ایجاد کار، به تولید، به کارآفرینى، به پر رونق کردن روزافزون این کارگاه عظیم؛ که کشور ایران حقیقتاً امروز یک کارگاه عظیمى است. همه خودشان را باید موظف بدانند.

 آنچه که من از مجموع این مطالب آقایان و خانم که صحبت کردند، میفهمم - که در گزارشها هم همین را انسان احساس میکند - گله‌گزارى‌هائى از جریان امور کار وجود دارد. ما البته سنگ بناى اصلى را با سیاستهاى اصل 44 گذاشتیم؛ یعنى حقیقتاً اگر سیاستهاى اصل 44 که خود آن اصل، مفسر مواد این اصل هست، ما از خود اصل استفاده کردیم و آنچه را که در سیاستهاى اصل 44 هست، تبیین کردیم و اگر این، ان‌شاءاللَّه به طور کامل، دقیق، همه‌جانبه، مستمر اجرا بشود، بسیارى از مشکلات حل خواهد شد. لکن آنچه که من از مجموع این مطالب احساس میکنم، دو کار را دستگاه‌هاى دولتى مورد توقع هست که انجام بدهند: یکى، مدیریت دقیق و عالمانه‌ى منابع است. بسیارى از این مطالبى که گفتند، ناشى است از اینکه مدیریت منابع مالى به صورت دقیقى در همه‌ى موارد انجام نگرفته. این لازم است. این را من به عزیزانى از دولت که اینجا حضور دارند، توصیه میکنم که روى این تکیه کنند. بسیارى از این ایرادها و اشکالها که خیلى‌اش هم وارد است، مربوط به این است. مدیریت منابع، معناش این است که ما منابع را بکشانیم به سمتى که امروز براى کشور ارزش افزوده‌ى مالى و غیرمالى داشته باشد. مراد من از ارزش افزوده فقط ارزش افزوده‌ى مالى نیست؛ بلکه آنچه که تولید را افزایش بدهد و آنچه که کسب و کار را رونق بدهد و آنچه که امید را افزایش بدهد، اشتغال را افزایش بدهد و از این قبیل. پس یک نکته‌ى اساسى، مسئله‌ى مدیریت منابع است.

 نکته‌ى دوم، بهبود فضاى کسب و کار است، که از جمله‌ى کارهائى که به نظر ما عمده‌ى وظیفه‌ى دولت هست، همین هست. وزیر محترم در گزارششان اشاره کردند به بهبود فضاى کسب و کار. بهبود فضاى کسب و کار، بیشتر وظیفه‌ى دولت است. همین مسئله‌ى مقررات، تسهیلات گوناگون، پیچ  و  خم‌هاى ادارى فراوان، اینها همه، چیزهائى است که اگر چنانچه اصلاح بشود، بهبود فضاى کسب و کار که یکى از مسائل عمده‌ى اقتصادى ماست، حاصل خواهد شد. همین پنجره‌ى یک واحد - یک پنجره براى کارها که ایشان ذکر کردند - همین یک کار، اگر انجام بگیرد، به نظر من بسیارى از مشکلات حل خواهد شد. این مربوط به بخش دولتى است که بخش مهم است. وظیفه‌ى دولت، تکلیف دولت، به نظر من عمدتاً اینهاست؛ البته مسئولین وظائف فراوانى دارند، لکن پایه و مایه آنطور که انسان از مجموع گزارشها و مجموع حرفها استفاده میکند، این دو چیز است.

 یک نکته‌ى اساسى‌اى که در باب کار وجود دارد و کارآفرینان باید به او توجه کنند، مسئله‌ى مرغوبیت تولید داخلى است؛ کیفیت تولید داخلى است؛ این خیلى مهم است. البته بخشى از این، ارتباط پیدا میکند به همان قضایاى مالى و نمیدانم مقررات و غیرذلک، و پشتیبانى‌هاى دولت؛ اما بخشى هم ارتباط پیدا میکند به عزم و اراده‌ى مسئولین، کارآفرین و کننده‌ى کار. فرمود: «رحم اللَّه امرا عمل عملا فاتقنه»؛(3) رحمت خدا بر آن انسانى که کارى را انجام بدهد و آن را متقن انجام بدهد، درست انجام بدهد. این آینده‌نگرى است، غیر از امروز. شما امروز ببینید در دنیا کمپانى‌هائى هستند صد سال است اینها دارند کار میکنند، صد و پنجاه سال است دارند کار میکنند و محصولاتشان در دنیا فروش میرود. اسم اینها کافى است که جنس را تو بازار رائج کند؛ به خاطر اینکه درست کار کردند، خوب کار کردند، مشترى مطمئن است به اینها. شما میگوئید که ما سفارش کنیم به مردم که تولیدات داخلى را مصرف کنند. من که خب چند سال است دارم سفارش میکنم؛ بنده که بارها گفته‌ام، منتها این با شعار درست نمیشود. خب، بله یک مقدارى مردم حالا یک اعتمادى بکنند، یک اعتنائى بکنند به حرف ما، به خاطرى که مثلاً ما گفتیم، بروند یک مقدارى چه کنند؛ این یک بخشى از قضیه است. یک بخش دیگر هم مربوط به کیفیت است. خب کیفیت را باید بالا برد؛ کیفیتها را باید بالا برد. بله، من مسئله‌ى واردات را که چند نفر از دوستان گفتند، بنده به آن عقیده دارم. در جلسه‌ى مسئولین، در همین جا اوائل ماه رمضان اعلام کردم، گفتم؛ هم به مجلس، هم به دولت که به مسئله‌ى واردات بپردازند؛ حالا هم از وزیر محترم بازرگانى تو راه سؤال کردم، ایشان اطلاع دادند که کارهاى خوبى در این زمینه دارد انجام میگیرد؛ بله راست است. مسئله‌ى واردات بى‌رویه و بى‌منطق ضرر بزرگى است، خطر بزرگى است؛ مردم هم باید این را بدانند. وقتى یک محصول خارجى را ما داریم مصرف میکنیم، در واقع داریم یک کارگر خودمان را بى کار میکنیم، یک کارگر دیگر را داریم به کار وادار میکنیم؛ این هست، منتها مسئله‌ى مرغوبیت و کیفیت خیلى مهم است؛ و استحکام؛ اینها خیلى مهم است. اگر چنانچه جنس داخلى، تولید داخلى، این خصوصیات را داشته باشد، به طور طبیعى تمایل پیدا میشود. البته متأسفانه بعضى هستند که بر اثر فرهنگ غلطِ دوره‌ى منحوس پادشاهى - دوره‌ى طاغوت، دوره‌ى وابستگى - هنوز چشمشان به خارج است. یک روزى بوده است که تو این کشور مسئولین دولتى ما آمدند صریح گفتند که ایرانى یک لوله‌هِنگ(4) نمیتواند درست کند! عملاً هم همه چیز را وارد کردند. در همان دوره‌ى طاغوت یک فردى از بلندپایگان دولتى که تصادفاً بنده را توى یک مجلسى - ما که با اینها هیچ وقت ارتباطى نداشتیم، ملاقات هم نمیکردیم - دید، من داشتم انتقاد میکردم از همان چیزهائى که بود. این رو کرد به ما و گفت: چى چى را انتقاد میکنید؟ ما مثل آقا نشستیم، کشورهاى دیگر مثل نوکر دارند براى ما کار میکنند، کالا میفرستند داخل؛ این بد است؟ شما ببینید؛ این منطق دولتمردان دوره‌ى طاغوت بود! حالا ظاهرش این منطق است، باطنش چیزهاى دیگر بود؛ فسادهاى اقتصادى فراوان و فسادهاى اخلاقى فراوان. بله، مسئله‌ى واردات و مدیریت واردات مهم است. ما آن روز به دوستانى که اینجا بودند، در جلسه‌ى مسئولین و کارگزاران نظام، توصیه کردیم، گفتیم واردات را مدیریت کنید؛ نمیگوئیم متوقف کنید. یک چیزهائى باید بیاید، یک چیزهائى باید نیاید. یک مدیریت صحیحى باید انجام بگیرد؛ این مسلماً هست.

 یکى از کارهاى دیگرى هم که حالا من اینجا یادداشت کردم که بر عهده‌ى مسئولین دولتى است، توسعه‌ى مهارتهاست. این هنرستانهاى فنى و صنعتى، این دانشگاه‌هاى علمى - کاربردى، این فنى - حرفه‌اى‌ها، آموزشکده‌هاى فنى - حرفه‌اى، باید توسعه پیدا کند. ما به علم احتیاج داریم، اما به پنجه‌ى کارآمد هم احتیاج داریم. یکى از کارهاى اساسى به نظر من این است که در زمینه‌ى صنعت و کشاورزى بایستى کار کنیم.

 یک نکته‌ى دیگر هم مسئله‌ى نوآورى و ابتکار و زیبائى است در تولیدات کشور. از جمله‌ى چیزهائى که باید مورد توجه قرار بگیرد، نوآورى کردن در همه‌ى تولیدات به صورت پى‌درپى و لحاظ حس، یعنى اشباع حس زیبائى‌شناسى در مصرف‌کننده است. این یکى از مسائل قابل توجه هست که بایستى به آن اهمیت بدهیم. من حقیقتاً از دوستانى که در این زمینه‌ها تلاش میکنند، کار میکنند، تشکر میکنم.

 این توصیه‌ى آخر را هم بکنم: به تربیت نیرو، بخصوص در صنایع دانش‌بنیان - همان طور که دوستان گفتند - بایست خیلى اهمیت داد. در بعضى از بخشها خوشبختانه این کار شده است. در بخش انرژى هسته‌اى ما اطلاع داریم، در بخش رویان از نزدیک اطلاع داریم که تربیت نیروى ماهر، نیروى کارآمد، نیروى دانشمند و محقق انجام گرفته. بایست به این در بخشهاى مختلف توجه کرد.

 خداوند ان‌شاءاللَّه همه‌ى شماها را موفق بدارد. بله، ما ان‌شاءاللَّه بر دشمن فائق خواهیم آمد، تحریمها را دور خواهیم زد و جوانهاى ما روزهاى خوبى را ان‌شاءاللَّه در آینده تجربه خواهند کرد و این کشور، کشور بسیار با استعدادى است. امروز مثل روزى است که فرض کنید یک عقاب تیزپروازى که میتواند در ارتفاعات بسیار بلندى پرواز کند، از داخل صحن این فضا توانسته به پشت بام بپرد. این یک تجربه است. این سقف پرواز، خیلى بیش از اینها خواهد بود. ان‌شاءاللَّه روزى خواهد رسید که هم مرجع علمى خواهد شد کشور شما، هم مورد افتخار مسلمانان خواهد شد که بگویند اسلام یک کشور را اینجور اداره کرد و هم ان‌شاءاللَّه از لحاظ عملى و از لحاظ تولیدات، مرجع مراجعات مردم دنیا خواهید شد.

    والسّلام علیکم و رحمةاللَّه‌

1) بحارالانوار، ج 65، ص 363
2) الحیاة، ج 1، ص 591
3)   -
4) آفتابه‌   »      

چندین سال است که در ماه رمضان، اساتید، نخبگان و دانشجویان کشورمان مهمان سفره‌ی افطاری رهبر انقلاب هستند؛ دیدارهایی صمیمی، پرحاشیه و صریح که نخبگان در آن به بیان انتقادات، پیشنهادها و درد دل‌های خود می‌پردازند. اما رهبر انقلاب در تمام این دیدارها یک تکلیف مهم و حیاتی را گوشزد می‌کنند؛ جهاد علمی و تلاش برای ارتقاء سطح علمی جمهوری اسلامی ایران. یکی از رویش‌های علمی انقلاب اسلامی، پژوهشکده‌ی رویان است که با همت مرحوم دکتر کاظمی و همکاران و نیز حمایت‌ها و پیگیری‌های رهبر انقلاب به ثمر نشست: «من نشانه‌‏هاى یک حرکت درست را در این کار احساس کردم؛ لذا گفتم من در حد مقدورِ خودم در خدمت این کار و پشتیبانى این کار قرار میگیرم. هرچه زمان گذشت، آن ظن اوّلى تقویت شد؛ تکذیب نشد...» به بهانه‌ی دیدار دانشگاهیان با معظم‌له به سراغ رئیس این پژوهشکده، دکتر گورابی رفتیم تا از روند تأسیس رویان و حمایت‌های رهبری برایمان بگوید.
بخشی از این گفتار را از اینجا بشنوید:

از زمانی که انگیزه‌ی تشکیل «رویان» در میان چند دانشجوی جهاد دانشگاهی شکل گرفت، به روش‌های مختلف و با وجود مشکلات فراوان، سعی کردیم ملزومات و امکانات کار را فراهم کنیم. نهایتاً مقدمات اولیه و لوازم اصلی که فراهم شد، مسئله‌ی ساختمان مطرح شد. هرچقدر فکر کردیم که به چه طریقی می‌توانیم مشکل مکان را حل کنیم، به نتیجه‌ای نرسیدیم. مکان نسبتاً وسیعی برای این کار لازم بود که باید شرایط خاصی هم می‌داشت. پس از بحث و بررسی‌های فراوان، تنها فکری که به نظرمان رسید، همان دوست مشترک مرحوم دکتر کاظمی و رهبر معظم انقلاب بود. ایشان موضوع را به نحوی به رهبر معظم انقلاب منتقل کرد و گفت که این جوانان می‌خواهند این کار را در جهاد دانشگاهی انجام بدهند و امکاناتی در اختیارشان نیست.

نهایتاً رهبر معظم انقلاب بنیاد مستضعفان را موظف کردند که مکانی را در اختیار این مجموعه قرار دهد. همچنین ایشان سؤال کرده بودند که چقدر کمک مالی می‌خواهید؟ ما هم مبلغ شش میلیون تومان را اعلام کردیم و با کمک ایشان کار را شروع کردیم. وقتی معاونت وقت محرومان بنیاد مستضعفان دستور مستقیم آقا را مشاهده کرد، کمک‌های بسیاری کرد. البته با توجه به این‌که آن معاونت هم شناختی از کار نداشت، شرط کرد که اگر دیدیم ظرف یک سال به نتیجه‌ای نرسیدیم و درجا می‌زنیم، باید ساختمان را تخلیه کنیم.

افتتاح رویان
نهایتاً خرداد سال 1370 با هر مشکلی که بود و با همه‌ی سختی‌ها، ساختمان مجهز شد و وزیر بهداشت آن زمان، آقای دکتر ملک‌زاده مجموعه را افتتاح کرد. همه چیز حیاط آن ساختمان را ما خودمان ساخته بودیم. یک چهاردیواری در یک طرف حیاط با موزاییک و نبشی ساخته بودیم و به گروه پژوهش اختصاص دادیم. لذا توانستیم از فضای ساختمان خیلی بیشتر استفاده کنیم. آخر هم پول دادیم و آن ساختمان را خریدیم و آن طور نبود که به ما هدیه داده شود.

چیزی که باعث شد آن‌موقع و به واسطه‌ی آن، رویان با انرژی پیش برود، این بود که فهمیدیم رهبری کشور به‌خوبی متوجه کاری هستند که جمعی از دانشجویان می‌کنند. یعنی در  کشور و در این حد بالا به یک عده جوان‌ اطمینان می‌کنند و می‌گویند که «شما می‌توانید این کار را انجام دهید.»

وقتی در همان سال‌ها اولین موفقیت‌ها حاصل شد، زمانی‌ که خدمت رهبری رسیدند، ایشان تصریح کرده بودند که «من می‌دانستم که شما موفق می‌شوید و این موفقیت برای کشور خوب است. خوبی‌اش این است که به دست شما انجام شده و کسانی هم این کار را انجام دادند که روی آن تأکید داشتند.»

این انرژی که رهبری به مجموعه‌ی جوان ما می‌دادند، خیلی مهم بود. حتی این بیت معروف را که «باش تا صبح دولتت بدمد/کاین هنوز از نتایج سحر است» در آن جلسه خوانده بودند و تأکید کرده بودند که: «این هنوز اول کارتان هست؛ بنابراین افق را خیلی وسیع‌تر ببینید. شما با این روحیه‌ای که دارید و با این کار حتماً می‌توانید موفقیت‌های بیشتری کسب کنید.» این واقعاً موجب دلگرمی ما بود.

استفتاء
در دی ماه سال 1381 توضیحاتی در مورد سلول‌های بنیادی، کاربردهایش و شبیه‌سازی و غیره خدمت ایشان ارائه کردیم. موارد استفاده را توضیح دادیم و کسب اجازه کردیم تا وارد این عرصه بشویم. می‌دانید که سلول‌های بنیادی جنینی یک طرفش جنین انسان هست که باید از جنین انسان استفاده بشود. باید جنین انسان از بین برود تا سلول‌های بنیادی ساخته شود.
رهبر انقلاب:








من نشانه‏هاى یک حرکت درست را در این کار احساس کردم؛ لذا گفتم من در حد مقدورِ خودم در خدمت این کار و پشتیبانى این کار قرار میگیرم. هرچه زمان گذشت، آن ظن اوّلى تقویت شد؛ تکذیب نشد. [متن کامل‌]

بنابراین با توجه به نظرات اخلاقی و مذهبی متفاوت در این زمینه در دنیا باید سؤال می‌شد که آیا ما مجاز هستیم در این زمینه جنین‌های بلااستفاده را از بین ببریم و این سلول‌ها را به دست بیاوریم؟ ایشان گفتند که «به این دوستان بگویید با همت و پشتکار هدف‌های بزرگ این تحقیقات را دنبال کنند و این ثروت هنگفت انسانی را برای خود و کشور محقق نمایند.» البته یک جمله‌ی دیگر هم گفتند که «باید مواظب باشند که ساختن قطعات یدکی انسان به ساختن خود انسان منتهی نشود.» یعنی به‌نوعی شبیه‌سازی انسان را این‌جا منع کردند. این چیزی بود که زنده‌یاد دکتر کاظمی مدارکی برایش پیدا کرده بود و ایشان هم این پاسخ را داده بودند که فقط به این شکل می‌توانید وارد این کار تحقیقاتی شویم.

بازدید از رویان
در زمان حیات دکتر کاظمی، هر از گاهی ملاقاتی صورت می‌گرفت تا انرژی و روحیه‌ای تازه بگیریم. واقعاً دکتر وقتی به ملاقات آقا می‌رفت و می‌آمد، یک انرژی غیر قابل مهار می‌گرفت. البته باید تصریح کنم که گزارش مستمری هم در این مدت خدمت آقا ارائه می‌شد، چرا که دکتر کاظمی همیشه می‌گفت آقا دوست دارند یک بازدیدی از رویان داشته باشند و همیشه دوست داشتیم این مسئله اتفاق بیفتد که متأسفانه در زمان حیات مرحوم دکتر کاظمی به وقوع نپیوست.

ما سعی کردیم کارهای نیمه‌کاره را به انجام برسانیم. خوشبختانه این امر با پایان کار ساختمان‌ فعلی‌مان هم‌زمان شد. دقیقاً تیر ماه 1386 زمانی‌ که داشتیم به این ساختمان جابه‌جا می‌شدیم، آقا لطف کردند و در همان ابتدا تشریف آوردند. در آن زمان ما در حین اسباب‌کشی بودیم. برای جابه‌جایی، یک سری از کارهایمان را سرعت داده بودیم. نهایتاً روز 25 تیرماه بود که این بازدید صورت گرفت.

بازدید ایشان بسیار موشکافانه و به مثابه یک محقق کهنه‌کار بود. البته این مسئله سابقه داشت. اولین بار هم که برای ارائه‌ی گزارش در مورد همین سلول‌های بنیادی برای به محضرشان رفتیم، وقتی توضیحات اساتید و محققان رویان در مورد سلول‌های بنیادی با نمایش اسلاید انجام گرفت، آقا از همراهانشان که چند پزشک بودند، پرسیدند که شما سؤالی ندارید؟ آنها سؤالی نداشتند. بعد خودشان شروع کردند به پرسیدن سؤالاتی واقعاً اساسی و بنیادین.
در زمان حیات دکتر کاظمی، هر از گاهی ملاقاتی صورت می‌گرفت تا انرژی و روحیه‌ای تازه بگیریم. واقعاً دکتر وقتی به ملاقات آقا می‌رفت و می‌آمد، یک انرژی غیر قابل مهار می‌گرفت.
در آن بازدید هم همین‌طور بود. در هر بخشی که حضور پیدا می‌کردند، از جنبه‌های مختلف سؤالاتی مطرح می‌کردند. بعضی جاها از دیدگاه علمی که موضوع چه هست و ... راجع به هر موضوع موشکافانه سؤال می‌کردند. گاهی احساس می‌کردیم که احیاناً ایشان به لحاظ این‌که مرجع هستند و می‌خواهند راجع به یک موضوعی اظهار نظر کنند یا فتوایی بدهند، سؤالاتی در زمینه‌هایی مانند رحم اجاره‌ای پرسیدند یا در مورد رحم جایگزینی که در کلونی حیوان استفاده شده و نیز در مورد تأثیراتش بر حیوانی که به دنیا می‌آید، ارتباطاتی که وجود دارد، وجود یا عدم وجود ارتباطات روحی عاطفی، ارتباطات ژنتیکی که اتفاق می‌افتد و یک سری سؤال‌هایی به این شکل. احساس می‌شد ایشان می‌خواهند در مورد جایگزینی و رابطه‌ی فرزندی که به دنیا می‌آید با این مادر اظهار نظر کنند.

اغلب سؤال‌هایی که مطرح کردند، بسیار موشکافانه بود. ما سال پیش، قبل از این‌که برای گزارش حیوان ترنس‌ژن به محضرشان برویم، مطابق معمول و پیش از ملاقات، یک گزارش کارشناسی فرستادیم. معمولاً وقتی گزارش کارشناسی در این سیستم‌های اداری می‌افتد، خیلی روی آن دقت نمی‌شود و شاید بعضاً خوانده هم ‌نشود، ولی وقتی خدمت ایشان رسیدیم، دیدیم تمام مطالب را بادقت خوانده‌ بودند، به‌طوری که می‌دانستند ما در آن نوشته‌ایم که ایران چندمین کشور است که در این زمینه کار می‌کند و تاکنون در چه زمینه‌هایی به نتیجه رسیده است. حتی آقا پرسیدند که اگر مثلاً پروتئینی که حاصل این ژن خاص است و وارد بدن این حیوان شده، یک پروتئین انعقادی است؟ باید خونش منعقد بشود؟ یک سؤالاتی که نشان‌دهنده‌ی دقت نظر ایشان در این زمینه‌ها بود. نظم و ترتیب اداری و تشکیلاتی که ایشان دارد، از مواردی است که همه باید از آن درس بگیریم؛ این‌که یک گزارش کارشناسی را بخوانند و بعد در جلسه حضور یابند.

مردم نتایج را زودتر ببینند
در سال 1383 دوستان دوباره خدمت آقا رسیدند و توضیحاتی درباره‌ی کارها دادند. رهبر انقلاب تأکید کردند که کاری کنید تا نتایج این تحقیقات سریع‌تر در دسترس مردم قرار بگیرد. یعنی تا زمانی که تحقیقات ما برای مردم ملموس نشده، راضی نیستند. درست است که بعضی بخش‌ها به‌صورت پایه است و پایه‌ی علم را قوی کرده و مرزهای دانش را گسترش می‌دهد، ولی یک بخشی از آن را باید حتماً به‌نوعی به کاربرد برسانیم. مردم زمانی رضایت خواهند داشت که نتیجه را ببینند و بدانند این هزینه‌ای که شده، در زندگی‌شان تأثیر مثبتی گذاشته است.

سال‌های اخیر هم بحثی را در پیام نوروزی‌شان داشتند که حتماً مردم به‌گونه‌ای شهد شیرین این دستاوردهای پژوهشی را بچشند. قبل از آن هم ما این موارد را از ایشان شنیده بودیم که باید این‌طور عمل شود. به همین خاطر ما این را مد نظر قرار دادیم که علم و کاربرد علم دوشادوش هم جلو برود و به ترتیبی باشد که خواسته‌ی ایشان برآورده شود.

بهترین خاطره
اولین بار پس از مسئولیتم و به همراه جمع پنج شش نفره‌ای خدمت ایشان رسیدیم. در آن دیدار کمی راجع به مشکلات موجود صحبت کردیم؛ این‌که بعضی کارها تکراری است. فکر می‌کردیم بعضی از کارهای تحقیقاتی که قبلاً در رویان انجام شده، در دانشگاه‌ها یا در سطح دنیا تکرار می‌شود و ما ابزار و امکانات دانشگاه‌ها را نداشتیم و گلایه‌های این‌چنینی می‌کردیم. ایشان اما با دید خوبی که دارند، گفتند که «فکر نکنید که کار تکراری است. این‌ها باز شروع کار است و مملکت ما این‌قدر در زمینه‌های مختلف عقب نگه‌داشته شده که این کارهای تکراری هم می‌تواند به‌نوعی مفید و مؤثر واقع شود برای انجام کارها و برای مراحل بعد.» هشدار دادند که باید باز دست روی زانوی خودتان بزنید و از جا بلند شوید. دنبال این‌ نباشید که چرا این دانشگاه این کار را نکرد. چرا آن کار را نکرد. کار باید با همان تلاش زمان دکتر کاظمی و به همان شکل ادامه پیدا کند و جلو برود؛ با همان همت خاصی که بود. این جلسه خیلی به ما انرژی داد و یاد و راه دکتر کاظمی را زنده کرد.   »      

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی عصر امروز در دیدار صدها نفر از کارآفرینان عرصه های مختلف تولیدی، صنعتی، معدنی، کشاورزی، بهداشتی و درمانی، کارآفرینی را نوعی عبادت و ارزش آفرینی خواندند و افزودند: ایران بزرگ امروز بیش از هر زمان دیگر به کار و کارآفرینی نیاز دارد تا همچون عقابی تیز پرواز، در فضای پیشرفت و آبادانی و افتخار اوج گیرد.
ایشان با اشاره به اهمیت کار و کارآفرینی از دیدگاه اسلام ایجاد اشتغال، را علاوه بر جنبه مهم ثروت آفرینی، نوعی زمینه سازی برای به کارگیری گنجینه استعدادهای انسانی دانستند و افزودند: ایران، امروز  به کارگاه بزرگ تلاش و ابتکار و نوآوری تبدیل شده است اما این واقعیت، تنها گام اول از روند پیشرفت و سرافرازی کشور است.
رهبر انقلاب اسلامی، با تأکید به نیاز اساسی کشور به کار و کارآفرینی خاطرنشان کردند: دو دلیل اساسی یعنی «آمادگی کشور برای جهش» - و «فشار اقتصادی دشمنان»، ثابت می کند که ایران، بیش از هر دوره دیگر به کار و کارآفرینی احتیاج دارد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین آمادگی کشور برای حرکتی جهشی، به فراهم شدن زیرساختهای مختلف – پیشرفتهای چشمگیر علمی فناوری و بوجود آمدن مدیریتهای قوی و سالم در پرتو 30 سال تجربه مدیریتی اشاره کردند: در پرتو شناخت ملت از تواناییهای خود و جوانانش، فصل توانایی و جهش کشور فرارسیده است و طبعاً در این فصل، کار و کارآفرینی اهمیتی به مراتب فراوان تر دارد.
ایشان، با اشاره به تحریم ها و فشار اقتصادی نظام سلطه افزودند: برای مقابله با این فشارها باید «اقتصاد مقاومتی واقعی» بوجود آوریم که معنای واقعی کارآفرینی نیز همین است.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، هدف نهایی سلطه گران از تحریم ایران را بازگشت سلطه اهریمنی قبل از انقلاب دانستند و خاطرنشان کردند: دشمنان ملت تلاش می کنند مردم را با فشارهای اقتصادی به ستوه بیاورند تا مردم این فشارها را ناشی از عملکرد دولت بدانند و رابطه دولت و ملت قطع شود اما آنها، همچون 30 سال گذشته این ملت را نشناخته اند و در محاسباتشان، کاملاً اشتباه کرده اند.
رهبر انقلاب اسلامی تأکید کردند: ملت و مسئولان، بدون تردید این تحریم ها را نیز دور می زنند و همچون سه دهه گذشته تحریم ها را ناکام می گذارند و به کار و پیشرفت و بالندگی ادامه می دهند.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در جمع بندی این بخش از سخنانشان، همه دلسوزان و مسئولان کشور را به تلاش و تولید و کارآفرینی مکلف و موظف دانستند و افزودند: دست به دست هم، کارگاه عظیم ایران را هر روز پررونق تر سازید.
ایشان همچنین با اشاره به برخی گله هایی که کارآفرینان در این جلسه بیان کردند، اجرای «کامل، دقیق، همه جانبه و مستمر» سیاستهای اصل 44 را حلال بسیاری از مشکلات خواندند و دولت را به دو کار اساسی موظف کردند:
  1- مدیریت دقیق و عالمانه منابع مالی
  2- بهبود فضای کسب و کار
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، بسیاری از ایرادها و گله های کارآفرینان را ناشی از مدیریت نشدن کامل منابع مالی دانستند و افزودند: باید منابع را در مسیری که برای کشور ارزش افزوده مالی و غیرمالی دارد تخصیص دهیم تا تولید و اشتغال افزایش یابد و «کسب و کار» رونق گیرد.
ایشان، اصلاح برخی مقررات، رفع پیچ و خمهای اداری و ارائه صحیح تسهیلات را از جمله راههای بهبود فضای کسب و کار برشمردند و افزودند: رونق کسب و کار، از مسائل عمده اقتصادی است و تحقق آن، نیازمند اهتمام بیشتر دولت است.
رهبر انقلاب اسلامی، به موازات موظف دانستن دولت به «مدیریت منابع مالی و بهبود فضای کسب و کار»، کارآفرینان را نیز به تلاش مستمر و همه جانبه برای مرغوبیت بخش و افزایش  کیفیت کالاهای ساخت داخل فراخواندند و افزودند: مردم می دانند که مصرف هر کالای خارجی یعنی بیکاری یک کارگر ایرانی، اما کارآفرینان هم بدانند که رغبت مردم به مصرف کالاهای داخلی با شعار تحقق نمی یابد بلکه نیازمند افزایش کیفیت این کالاهاست.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همچنین بار دیگر واردات بی رویه و بی منطق را «ضرر و خطری بزرگ» خواندند و افزودند: مسئولان ذیربط باید با توجه به اهداف و نیازهای واقعی کشور، واردات را مدیریت کنند.
رهبر انقلاب اسلامی توسعه مهارتهای فنی را از طریق توجه به «هنرستانهای فنی – صنعتی، دانشگاههای علمی – کاربردی و آموزشکده های فنی – حرفه ای» ضروری برشمردند و افزودند: کشور به موازات نیاز به علم، به پنجه های کارآمد هم نیاز دارد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، کارآفرینان را به استمرار نوآوری و ابتکار در تولیدات داخلی توصیه و خاطرنشان کردند: در تولید کالاها به اشباع حس زیبایی طلبی مصرف کننده توجه کافی کنید.
رهبر انقلاب اسلامی در پایان سخنانشان افزودند: فضای پرواز ملت بسیار با استعداد ایران، آسمان لایتناهی پیشرفت و افتخار است و انشاءالله این کشور روزی به مرجع علمی جهان - مصداق افتخار مسلمانان و منبع تأمین نیازهای مردم جهان به تولیدات و کالاها تبدیل خواهد شد.
در ابتدای این دیدار آقایان:
-    دکتر اعتمادیان – رئیس بیمارستان شهید هاشمی نژاد
-    دکتر محمد قنادی معاون سازمان انرژی اتمی و رئیس پژوهشگاه علوم و فنون هسته ای
-    علاءالدین میرمحمدصادقی – نایب رئیس اتاق ایران و رئیس اتاق معدن
-    رضا تازیکی - شرکت زعفران خراسان
-    دکتر هادی غنیمی فر – رئیس هیأت مدیره خانه های صنعت و معدن
-    مصطفی وعیدی – کارآفرین برتر استانی – فعال در بخش تولیدات پلیمری
-    حسام الدین مدنی – مدیرعامل شرکت آنژی پارس
-    دکتر بهاروند – عضو پژوهشکده رویان
-    خانم سهیلا ابوالحسنی – کارآفرین برتر
-    و دکتر حسین عطار – مدیر فنی شرکت گروه صنعتی شفا
در سخنان خود بر این محورها تأکید کردند:
-    بهینه سازی روشهای مدیریتی و بهره وری به عنوان زمینه ساز کاهش هزینه ها و بهبود خدمات بهداشتی – درمانی بیمارستانها
-    ضرورت توجه کامل همه وزارتخانه ها و دستگاهها به سند چشم انداز و سیاستهای اصل 44
-    آمادگی کامل بخش خصوصی برای مقابله با تحریم ها و تهدیدات به فرصتی برای خوداتکایی و پیشرفت
-    توجه ویژه به بخش صنعت در روند هدفمند کردن یارانه
-    تقویت مدل خوشه های صنعتی برای افزایش برنامه ریزی شده اشتغال آفرینی بنگاههای کوچک
-    تشکیل زنجیره بنگاههای «تولیدی، بازاریاب و صادراتی»
-    اختصاص تسهیلات لازم بانکی به تولید کنندگان همراه با نظارت جدی برای جلوگیری از انحراف وامهای اخذ شده
-    تهیه نقشه جامع توسعه صنعتی کشور
-    پیشنهاد تأسیس بانک توسعه صنایع کوچک
-    قدردانی از تلاشهای دولت در حل مشکلات بخش خصوصی
-    افزایش مشوقهای مالیاتی و صادراتی برای بنگاههای فعال اشتغال آفرین
-    حضور نمایندگان بنگاههای اقتصادی در چرخه تصمیم گیریهای اقتصادی مسئولان
-    توجه به فرهنگ کار و کارآفرینی در رسانه ملی
-    تلاش برای تبدیل سند بسیار مهم چشم انداز 20 ساله به نوعی فرهنگ عمومی در عرصه کار و تلاش و پیشرفت
-    جلوگیری از ورود کالاهای مشابه کالاهای ایرانی و بازنگری در تعرفه دیگر کالاهای وارداتی
-    تلاش تولیدکنندگان برای افزایش کیفیت و کاهش قیمت کالاهای ساخت داخل
-    ضرورت اقدام دولت در پرداخت طلب بنگاههای خصوصی
-    تشکیل ستادی برای توسعه کارآفرینی علمی با توجه به پیشرفتهای چشمگیر کشور در بخشهای پزشکی
-    پیشنهاد تأسیس بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی سلول درمانی
-    ایجاد مجتمع های مسکونی کارگران و کارکنان در کنار واحدهای بزرگ صنعتی
-    حمایت بیشتر از صنعت داروسازی
در این دیدار همچنین آقای شیخ الاسلام وزیر کار و امور اجتماعی گزارشی از اقدامات این وزارتخانه برای بهبود فضای کسب و کار و تشویق صاحبان سرمایه برای سرمایه گذاری ارائه کرد و گفت: توجه جدی به اصلاح فرهنگ کار، برنامه ریزی برای بازنگری در قانون کار، تصویب نظام ملی مهارت و تلاش برای تأسیس سازمان مهارت، توجه به بخش تعاون، و شناخت مزیت های منطقه ای و کسب سهم از بازارهای منطقه ای از جمله اقدامات انجام شده است.
وی همچنین شکل گیری پنجره واحد برای خدمات رسانی به کارآفرینان را از دیگر اقدامات وزارت کار و امور اجتماعی برشمرد و خاطرنشان کرد: از جمله اقدامات لازم و ضروری تکمیل زنجیره تولید و توجه به تولیدات صادرات گرا است.
در پایان این دیدار نماز مغرب و عشاء به امامت رهبر انقلاب اسلامی اقامه شد و سپس حاضران روزه خود را به همراه رهبر انقلاب افطار کردند.   »      

تنها 1460 روز
«شما چهار سال، یعنی حدود 1460 روز وقت دارید. هر روز که می‌گذرد، یکی از این عددها برداشته می‌شود و مجموعه به صفر نزدیک می‌شود. هر یک روزتان غنیمت است!»
او می‌گفت و من می‌نوشتم. شهریور 1384 و ماه رجب بود. می‌نوشتم و می‌دانستم که چهارسال خواهد گذشت، اما نمی‌دانستم که این گذار چنین پرشتاب خواهد بود. اکنون که فرصت تأملی دست داده، قدری از رمز و راز آنچه را که در فرصت‌های کوتاه دیدار می‌گفت، می‌فهمم؛ هنوز هم قدری را، نه همه را.
***
نمایشگاه دستاوردهای تحقیقاتی نخبگان کشور بود و سید فرزانه‌ی ما ساعت‌هایی را به بازدید از این دستاوردها اختصاص داده بود. در غرفه‌ی سازمان انرژی اتمی گزارش تولید رادیوایزوتوپ‌های تشخیصی و رادیوداروها را عرض می‌کردم. گفتم: چند ماه پیش که تحریم‌ها جدی شد، فروش این مواد به ما را ممنوع کردند. در آن موقع برخی کشورها پیشنهاد فروش با قیمیت حدود پنج‌برابر را به ما دادند. خدای متعال کمک کرد و با قیمتی ارزان توانستیم از دیگر منابع، نیاز فوری خود را تأمین کنیم. آن کشورها دنبال این بودند که مسیرهای فرعی تأمین را بر ما ببندند. دو ماه بعد که فهمیدند ما خودمان می‌توانیم این مواد را تولید کنیم، همان کشورها پیشنهادهای زیر قیمت را آوردند تا بلکه انگیزه‌ی ما را در تولید این مواد از بین ببرند و کاری کنند که تولید این مواد دیگر برای ما صرفه‌ی اقتصادی نداشته باشد.
رهبر انقلاب فرمود: «ما هیچ وقت از تحریم‌ها ضرر نکرده‌ایم. اگر این خوراک آماده را از ما بگیرند، آن وقت ذهن ما به جوشش درمی‌آید و کارهای بزرگ به ثمر می‌رسد.»
***
دانش و پژوهش، کلید پیشرفت
در بازدید از پژوهشگاه رویان، ایشان همچون یک محقق باتجربه، از زیر و بم کارها و از روند پروژه‌ها می‌پرسیدند. بعضی از محققان را به نام می‌شناختند: «آقای ...! آن طرحی که سه سال پیش می‌گفتید، الان در چه مرحله‌ای است؟» «آقای ...! مشکل شما برای تولید آن مولکول حل شد؟»

شرمنده می‌شدیم که ایشان با این ‌همه مسئولیت سنگین که بر عهده دارد و این همه مسائل خرد و کلان که دنبال می‌کند، جور ما و امثال ما را حتی در پیگیری امور اجرایی تحقیقات و ایجاد انگیزه در بین محققان متحمل می‌شود تا فرصت‌ها نگذرند.
ایشان در جمع‌بندی این بازدید چندساعته فرمودند: «کشور ما بدون حرکت در جاده‌ی گسترش دانش و گسترش پژوهش، امکان ندارد بتواند به نقطه‌ی مطلوب خودش دست پیدا کند. مخصوص کشور ما هم نیست. کلید، دانش و پژوهش است.» همچنین هشدار دادند که: «اصرارم بر این است که هر وقت ما برای پیشرفت علم کار می‌کنیم، این را فراموش نکنیم که علم و دین توأمانند.»
 
***
ناگهان گریستم
در دانشگاه شیراز که به تعبیر ایشان «دارالعلمی است در داراالعلم»، وقتی سخن حمایت از نخبگان به میان آمد، فرمودند: «حمایت از نخبگان را نباید در بند دیوان‌سالاری اداری گرفتار کرد.» ایشان هم‌زمان بر ضرورت استحکام و قوام اقدامات تأکید کردند و این‌که سرعت، در همه‌ی کارها چیز مطلوبی نیست.

جوان نخبه‌ای که اختراعی درخور توجه داشت، در حضور ایشان از عدم رسیدگی‌ها و فقدان حمایت‌ها گلایه می‌کرد. او به وجد آمده بود و ناخودآگاه می‌گریست. بعداً گفت: از این‌که می‌بینم شخص اول مملکت بی‌تکلف ایستاده و حرف‌هایم را می‌شنود، دست مهربانی بر دوشم می‌کشد، اشک‌هایم را پاک می‌کند و شخصاً پیگیر امور می‌شود، ناخودآگاه به گریه آمده‌ام.

استاد پرمدعایی هم آمده بود تا به قول خودش مطالبی را به رهبری برساند. قدری متکبرانه شروع به سخن کرد و فحوای کلامش اثبات این موضوع بود که ما باید راه پیموده‌ی دیگران را برای ارتقای علمی کشور با همان سبک و سیاق و همان نظام و روش برویم. کلامش که تمام شد، نگاهش برق می‌زد. خیال می‌کرد خیلی عالمانه سخن گفته. آقا که شروع به سخن کردند، در چند دقیقه مبنای نظری بحث را خیلی بهتر از خود او بیان فرمودند. سپس نقد روش متدوال در پیشرفت و ارتقای علمی را بیان کردند و آنگاه اشاره کردند که حتی تحولات جهشی غرب هم خارج از این مسیری که به ما معرفی می‌کنند، صورت پذیرفته و تحولات چشم‌گیری که در عرصه‌ی علم و فناوری رخ داده، جهشی بوده و با شکست ساختارهای مرسوم امکان وقوع یافته‌ است.
  در هامبورگ استاد دانشگاهی به من گفت: «گمان نکنید ایران را کار و تدبیر شماها حفظ کرده است؛ وجود این مرد را که سکاندار کشتی انقلاب شماست و هوشمندانه این کشتی را در اقیانوس‌های پرتلاطم هدایت می‌کند، دست کم نگیرید!»
بار دیگر به آن آقای مدعی نگاه کردم؛ بهت و شرمندگی را می‌شد به‌وضوح در چهره‌اش دید. آمده بود نکته‌ای برساند، حالا خودش خیلی چیزها را برای اولین ‌بار می‌شنید.
***
زمانی که عصبانیت رهبر را دیدم!
تنها زمانی که عصبانیت رهبر انقلاب را دیدم، وقتی بود که برای شرکت در مراسم افطار اساتید از پشت حسینیه می‌آمدیم. در طول مسیر، دو نفر از مسئولان هر کدام گلایه‌ای از دیگری را گفتند. ایشان برآشفت و فرمود: «شما که برای کار خودتان مسئولیت نگرفته‌اید. باید همت‌تان رفع مشکل کشور و خدمت به مردم باشد. این دعواها را دور بریزید. به جای آن بروید کار کنید. مبنای کارتان هم قانون باشد، نه سلایق شخصی خودتان.»

اهل سالوس هم گاهی نزد ایشان می‌آمدند، اما ایشان بافراست می‌دید و راه را روشن می‌کرد. فردی آمده بود تا با حضورش در این افطاری، خود را تطهیر کند. خود را به صندلی ایشان پای سفره افطار چسبانده بود. آقا پرسید: «آقای فلانی، جریان چیست؟» آقای فلانی! دست‌پاچه شد و با لکنت و در عین حال اصرار، انکار می‌کرد جریانی را که آقا حتی به آن اشاره هم نکرده بود!
***
 
گفتمان‌سازی ایشان به نظرم بی‌نظیر است. در دانشگاه سمنان از تحول و الزامات آن سخن گفتند؛ موضوعی که بعدها نماد سیاسیون بین‌المللی گردید. دهه‌ی چهارم انقلاب را دهه‌ی پیشرفت و عدالت خواندند؛ عنوانی که هنوز سال‌ها باید بکوشیم تا تبیین و تحلیلش کنیم. پانزده‌ سال پیش جنبش نرم‌افزاری را به ما معرفی کردند؛ موضوعی که اکنون گفت‌وگوی رایج محافل علمی کشور ماست. خوب که نگاه می‌کنیم، ارتقای مدار حرکت انقلاب در این دو دهه، همیشه مرهون گفتمان‌سازی ایشان بوده است.
***
ای کاش...
دوست پزشکی دارم که استادی با شهرت جهانی در رشته‌ی تخصصی خود است. به من می‌گفت: «من یک آرزو دارم و آن دیدار چهره به چهره با ایشان است. نگاه نورانی‌ ایشان حتی از پشت صفحه‌ی تلویزیون مرا عاشق خود کرده است.» او هنوز هم با ایمیل پیگیر وعده‌ی دیدار است و من باید دنبال کنم!
در اندونزی، یک دانشجوی رشته‌ی پزشکی دانشگاه جاکارتا می‌گفت: «شما قدر این سید را نمی‌دانید. مثل ماهی در آب هستید. نمی‌فهمید چه نعمتی دارید.» راست می‌گفت.

در هامبورگ استاد دانشگاهی در حاشیه‌ی نشستی علمی به من گفت: «گمان نکنید ایران را کار و تدبیر شماها حفظ کرده است؛ وجود این مرد را که سکاندار کشتی انقلاب شماست و هوشمندانه این کشتی را در اقیانوس‌های پرتلاطم هدایت می‌کند، دست کم نگیرید!»
در آکرا، پایتخت غنا، عالمی دینی می‌گفت: «اگر ما مثل این مرد را داشتیم، کارهایی می‌کردیم کارستان!»   »      

مهم‌ترین دغدغه در سخنان اساتید مدعو در ضیافت افطاری بیت رهبری، مسأله‌ی علوم انسانی در کشور بود. بخش قابل توجهی از سخنان اساتید به بیان مسائل و موانع بر سر راه تحول در علوم انسانی می‌پرداخت. دکتر آیت‌اللهی نیز در این دیدار از نظرات خود در این باب سخن گفت. آنچه می‌خوانید، صحبت‌های این استاد دانشگاه در محضر رهبر انقلاب است.

تحول علوم در برهه‌های مختلف تاریخ نشان می‌دهد این تحول وابسته به پرسش از موانع و دشواری‌های فهم بوده است. ما هم برای برداشتن موانع راه باید به خود و آنچه بر سر فهم و عقل‌مان آمده است بازگردیم و بدانیم که برای هموار شدن راه علم و ورود به مرحله تحقیق در علوم انسانی فهم باید آزاد شود.

مسأله‌ی علوم انسانی در شرایط فعلی کشور بسیار ضروری و حیاتی به ذهن می‌رسد، از آن رو که شصت درصد دانشجویان کشور در رشته‌های علوم انسانی تحصیل می‌کنند، بیش از نیمی از مجلات علمی، پژوهشی کشور در حوزۀ علوم انسانی است و همچنین بیشترین بیکاری در فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها است. این تذکرات نشان می‌دهد که مشکلات کشور بیشتر ریشه در علوم انسانی دارند و به همین دلیل برای رشد و بالندگی کشور باید به آن توجه ویژه کنیم.

در یک نگاه ویژه و مدقّانه به سطوح بالای مدیریت در کشور متوجه می‌شویم تمام فعالیت‌ها حتی در وزارتخانه‌ای مانند بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مدیریت کلان مرتبط با علوم انسانی می‌شود، چرا که مدیریت و برنامه‌ریزی جزء شاخه‌های علوم انسانی است.

در بررسی ابعاد و دامنه تأثیر علوم انسانی حتماً باید به این نکته توجه داشت که فرهنگ انقلابی کشور ما به عنوان یک جریان عمیق تاریخی حضور والایی در جامعه جهانی دارد که باید آن را ارج نهاد. همین امر ایجاب می‌کند که ما در زمینه علوم انسانی به عنوان بستر تحولات فرهنگی کارهای سترگی انجام دهیم و با یک آسیب‌شناسی دقیق تحولات مطلوب در علوم انسانی را محقق کنیم. اولین مشکل علوم انسانی در کشور ما ناکارآمدی آن است. علی‌رغم اینکه بیشترین نیازهای کشور مرتبط با علوم انسانی است و از طرفی بیشترین فارغ‌التحصیلان هم در علوم انسانی هستند، برقراری نسبت بین نیاز و امکانات، یک مدیریت توانا می‌طلبد. چنین به نظر می‌رسد که هزینه‌های بسیاری که در حال حاضر برای علوم انسانی صرف می‌شود اثربخشی مناسب ندارد.

روزآمد نیستیم
مشکل دیگر علوم انسانی از حیث محتوا این است که متناسب با فرهنگ و اندیشه ایرانی- اسلامی نیست. به واسطه ذخایر و فعالیت‌های فکری داخلی به‌خصوص در دو دهه اخیر این انتظار وجود داشت که تفکرات ناب انقلابی، دینی و میهنی ما مجال بروز یابند که متأسفانه چنین نشد. طی این سال‌ها فرهنگ ایرانی- اسلامی تحت تأثیر تفکر سکولار در لایه‌های مخفی اندیشه‌های علوم انسانی و نیز برخوردهای روبنایی و شعاری بوده است.

سومین ایراد به رشته‌های تحصیلی علوم انسانی وارد است؛ اینکه رشته‌های علوم انسانی روزآمد نیستند. معنای فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی کشور در رشته‌های علوم انسانی سرفصل‌ها و منابع رشته‌های علوم انسانی است که اغلب آنها بیش از 20 سال است که تغییر نکرده‌اند. مطابق آمار، رشته مدیریت مشاوره 29 سال است که مورد بازنگری قرار نگرفته است، حسابداری 28 سال، تاریخ 26 سال، زبان و ادبیات فارسی 23 سال، فلسفه 23 سال، امور تربیتی و مشاوره 22 سال، علوم اجتماعی در تمام زیرشاخه هایش 21 سال، زبان و ادبیات انگلیسی 21 سال، روزنامه‌نگاری 21 سال، روابط عمومی، معارف اسلامی، علوم تربیتی و حقوق نزدیک به 15 سال، مطالعات خانواده و علوم اقتصادی 14 سال و علوم سیاسی 14 سال است که تغییر نکرده‌اند. مسائلی از این دست نشان می-دهد که ما تقریباً هیچ‌گونه تحول و کار مداومی در رشته‌های علوم انسانی نداشته‌ایم، در حالی که در دنیا هر پنج سال یک تحول عظیم در حوزه علوم انسانی رخ می‌دهد. ما از این مسائل دور هستیم. این در حالی است که تلاش ده سال اخیر اندیشمندان ایران اسلامی برای ادبیات و پیشینه ارزشمند فرهنگ و انقلاب نتوانسته جایی در منابع و سرفصل‌های علوم انسانی پیدا کند. در چنین شرایط ایستایی وقتی که منابع علوم انسانی مورد بازنگری قرار نمی‌گیرند، اندیشه‌های نو و تازه نیز مجال طرح و بسط نمی‌یابند.
حاکمیت رشته‌های مهندسی در کشور از ابتدای انقلاب که جزیی‌نگر و بخشی‌نگر هستند و برای علوم انسانی تصمیم‌گیری می‌کنند، در حالی که نوع کار علوم انسانی با مهندسی متفاوت است.
آسیب‌شناسی
جدای از محتوای علوم انسانی که بدان اشاره شد، از ظرفیت فعلی تفکر و اندیشه در حوزه علوم انسانی نیز به‌طور مناسب بهره گرفته نمی‌شود. در واقع در به‌گارگیری علوم انسانی و تشریک مساعی با اندیشمندان این امر برخی نقایص از حیث نحوه عمل وجود دارد:

اولین نقد این است که اندیشه‌ها تولیدمحور هستند نه محصول‌محور و توزیع‌محور. یعنی اندیشه‌ای تولید می‌شود و مورد حمایت نیز  قرار می‌گیرد اما اینکه این اندیشه چگونه باید مورد استفاده قرار گیرد، مورد توجه قرار نمی‌گیرد. مجله را تولید می‌کنیم اما اینکه این مجله چقدر می‌تواند اشاعه پیدا کند مورد توجه قرار نمی‌گیرد.
ضعف اساسی در انتشار اندیشه‌ها
عدم تعامل با اندیشه جوانی داریم که می‌تواند وضعیت بسیار خوبی برای کشور به وجود بیاورد. ما می‌توانیم به‌جای اینکه جنبه تدافعی داشته باشیم، جنبه تهاجمی داشته باشیم.
خلط نقد مبانی علوم انسانی غربی با منکوب کردن اندیشه غربی
بی‌توجهی به ارزش اشخاص اندیشمند در ارزیابی‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی. برای ما کتاب، دانشگاه و وسائل ارزش دارد اما خود اندیشمندها کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
غلبه نگرش حذفی و سلبی به‌جای راه‌حل‌های ایجابی. برخی بهترین کار را این می‌دانند که صورت‌مسأله را پاک کنند. رشته مطالعات زنان را به‌خاطر اینکه یک سری فیمینیست از آن استفاده کردند حذف می‌کنند، رشته فلسفه دین را به خاطر اینکه یک سری افراد ناباب در آن بوده‌اند حذف می‌کنند. برخی چنین تصور کردند که با حذف رشته فلسفه غرب مشکلی از کشور حل می‌شود.
اقتصاد معکوس علوم انسانی و عدم توجه به اقتصاد.
مسلط شدن افراد سطحی در سطوح تصمیم‌گیری
حاکمیت رشته‌های مهندسی در کشور از اول انقلاب که جزیی‌نگر و بخشی‌نگر هستند و برای علوم انسانی تصمیم‌گیری می‌کنند، در حالی که نوع کار علوم انسانی با مهندسی متفاوت است.
سطوح مدیریتی و برنامه‌ریزی برای علوم انسانی بسیار کُند عمل می‌کنند، به گونه‌ای که هیچ امید روشنی برای آینده نیست.

پیشنهاد
فراهم کردن زیرساخت‌های مناسب
برنامه‌ریزی برای توزیع فراگیر اندیشه‌ها
ایجاد معاونت علوم انسانی در وزارت علوم تا بتواند جایگاه علوم انسانی را در این وزارتخانه به اندازه کافی در سطح مدیریتی و برنامه‌ریزی افزایش دهد.
ایجاد هم‌افزایی تقویت علوم انسانی با ایجاد شبکه‌های ارتباطی
بررسی اساسی اقتصاد آموزش و تحقیقات در علوم انسانی و تغییر آن از تولیدمحور به محصول‌محور
ارتباط ارزنده بین صنعت و دانشگاه در رشته‌های مهندسی، باید در علوم انسانی نیز مطابق با نیازهای جامعه و دانشگاه شبیه‌سازی شود.   »      

دکتر زاهدی‌وفا از جمله اساتیدی بود که در محضر رهبر انقلاب به ایراد نظرات خود در باب تولید علم اقتصاد اسلامی پرداخت. پس از صرف افطار، از او خواهش کردیم تا متن یادداشت خود را در اختیار ما قرار دهد.

علم اقتصاد در رهگذر تمدن و تکمیل تمدن بشری از یک جایگاه ویژه‌ای برخوردار بوده است و به بررسی رفتارهای اقتصادی در سطوح فردی و رفتارهای اجتماعی می‌پردازد. اما نکته‌ای که در شناخت علم اقتصاد وجود دارد در پیچیدگی‌های رفتار انسان و شخصیت وی و بعد مادی و معنوی و ترکیب مؤلفه‌های مادی و معنوی شخصیت انسان است. بنا بر همین علم اقتصاد اگر چه در زمره‌ی علوم انسانی قرار می‌گیرد اما یک گستره ای رو از کمی‌ترین و کیفی‌ترین مباحث دانش بشری پوشش می‌دهد. و بر اساس تحصیلات و تحلیل‌هایی که وجود دارد تأثیر جهان‌بینی و مبانی فکری در علم اقتصاد و تحلیل متفکر و عالم اقتصاد امری مسلم و قطعی است.

مهم‌تر از نیروگاه هسته‌ای!
در جهان امروز تأکید افراطی بر «عقل تجربی» و تلاش برای حذف ارزش‌ها در داوری موجب شده است که «تجربه حس و مشاهده» تنها منبع شناخت تلقی گردد که لباسی کوتاه بر قامت رفتار اقتصادی انسان است. تأکید بر اومانیسم در رفتار فردی و لبرالیزم در تفسیر رفتار اجتماعی نتوانسته است تبیین روشنی از رفتار اقتصادی ارئه کند. رفتار اقتصادی انسان که در دیدگاه اسلامی برآمده از رابطه‌ی انسان با خدا، رابطه‌ی انسان با خود، خانواده و جامعه و رابطه با طبیعت را شامل می‌گردد اما مبانی ضعیف انسان‌شناسی در علم اقتصاد متعارف موجب گردیده است که بسیاری از این حقایق مغفول ماند و به اشتباه تفسیر گردید.

اما برای ساخت یک نظام اجتماعی نوین در کشور و احیای تمدن خویش براساس آموزه‌های اسلامی نیازمند ساخت ابعاد مختلف این نظام از جمله نظام اقتصادی اسلام هستیم. نظام اقتصادی براساس دانشی که برگرفته از جهان‌بینی و انسان‌شناسی ما باشد و الگوی سعادت موعود در اندیشه اسلامی را دنبال کند. انتظار می‌رفت که با انقلاب اسلامی ایران و تأسیس نظام مبارک جمهوری اسلامی ایران ما بتوانیم دستاوردهای عظیمی در حوزه‌ی اقتصاد و اقتصاد اسلامی داشته باشیم.

به نظر می‌رسد که ساخت یک نظام اقتصادی درخور انقلاب و کشور بسیار مهم‌تر از ساخت چند سد و نیروگاه هسته‌ای و پرتاب ماهواره باشد. با تمام احترام و سپاسی که برای عزیزانی که در این عرصه‌ها تلاش مبذول داشته‌اند، باید عرض کنم که ممیزه یک کشو در نظام اجتماعی آن است وگرنه بسیاری از کشورهای شرق آسیا، آمریکای لاتین و بلوک شرق بسیار پیش‌تر و بیشتر از ما از این دستاوردها داشتند اما مالاً به عمله و اکله نظام سرمایه‌داری تبدیل شده‌اند.

مصائب تولید علم اقتصاد اسلامی
در این سه دهه اخیر برخی از شخصیت‌ها و دلسوزان نظام در تهران و قم تلاش‌هایی را مبذول داشته‌اند. اما برای یک حرکت عظیم در اقتصاد اسلامی نیازمند لوازمی هستیم که عبارتند از:
1. نیروی انسانی: برای تولید علم اقتصاد اسلامی ما نیازمند متفکرانی مسلط به علم اقتصاد و آشنای به عمق علوم اسلامی هستیم. تولید هر دانش نیروی علمی متناسب با آن دانش را می‌طلبد. در یک تخمین ساده تعداد نیروهای علمی متفکر ممتاز در علم اقتصاد متعارف که مستمراً به کار آموزش و پژوهش در علم اقتصاد می‌پردازند بیش ده‌هزار نفر در دانشگاه‌های جهان می‌باشد که هنوز از مدیریت‌های اقتصادی خود عاجزند به‌طوری که در سده اخیر بیش از دویست بحران اقتصادی و مالی داشته‌اند. تعداد محققینی که ما در سی‌سال گذشته تربیت کرده‌ایم به سختی به یک‌پانصدم این تعداد می‌رسد.

2. بودجه: تمام امکانات مالی که ما برای اقتصاد اسلامی در این سی‌ودو سال تخصیص داده‌ایم بسیار ناچیز و با همت نیروهای دلسوز و خیّر بعد از انقلاب بوده است، اما سهم مراکز دانشگاهی و دستگاه‌های دولتی بسیار اندک و نزدیک به صفر است. به نظر می‌رسد که تولید علم اقتصاد اسلامی و ساخت نظام اقتصاد اسلامی به اندازه یک راه روستایی و یک سد و یا یک جاده و یا یک نیروگاه و یا در مقایسه با رشته‌های علمی دیگر در اولویت تخصیص بودجه کشور نبوده است. اگرچه با انقلاب اسلامی و تأسیس مراکز دانشگاهی شروع علم اقتصاد اسلامی به عنوان یک رشته دانشگاهی به‌نام جمهوری اسلامی و مکتب اهل بیت(ع) است اما ظهور برخی از مراکز در سایر کشورها با تخصیص بودجه‌های قابل ملاحظه موجب شده است که بعضاً برداشت‌های سطحی از اسلام، تفکر غالب در مطالعات اقتصاد اسلامی را شکل دهد و امروز باید نگران آن باشیم که معارف اهل بیت(ع) در دانش اقتصاد اسلامی بسیار کمرنگ به‌روز شده است. بودجه تأسیس یکی از این مراکز، جدید چند برابر کل بودجه‌های ما در سی‌ودو سال پس از انقلاب بوده است.

3. نظام آموزش و پژوهش عالی: در سطح ملی هیچ‌گونه نظام علمی و برنامه‌ریزی برای تولید علوم اسلامی و انسانی و از جمله اقتصاد اسلامی وجود ندارد و به نظر هم می‌رسد که شوراها و دستگاه‌های سیاست‌گذار و برنامه‌ریز و دستگاه‌های اجرایی مربوطه مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری توان انجام چنین کاری را در سال‌های آتی نیز به دست نخواهند آورد.

4. علوم انسانی در بستر اجرایی و جامعه تکامل می‌یابد و ارتیاط وثیق دانشگاه و جامعه از لوازم پیشرفت کار است و هر دو سوی این رابطه باید تلاش‌های مضاعفی را برای ایجاد رابطه نظام‌مند و محکم انجام دهند. فضای تصمیم‌گیری در دستگاه‌های اجرایی و اقتصادی بیگانه از اندیشه‌های اقتصاد اسلامی و معمولاً متکی به حلقه‌های ضعیف کارشناسی بوده که از قدرت مفاهمه با عالمان دانشگاه و حوزه ناتوان هستند.

5. اما کلام آخر: ما با امام و رهبری پیمانی داریم که علی‌رغم عدم همراهی دستگاه‌های دولتی کار را پیش ببریم و برای انجام تکلیف خود به علت کمی همراهان از راه باز نمانیم. در دانشگاه علاوه‌بر تلاش‌هایی که در تولید دانش اقتصاد اسلامی و فراهم‌آوردن بسترهای لازم و آموزش‌های راهبردی کشور صورت گرفته، در حل مسائل اقتصادی کشور از قبیل موضوع هدفمندکردن یارانه‌ها، سیاست‌های کلی اصل 44، امنیت اقتصادی و راه‌کارهای مقابله با تحریم، اولین، عمیق‌ترین و دقیق‌ترین کارهای علمی صورت گرفته است. و در این مقطع به نظر می‌رسد که موضوع الگوی پیشرفت و توسعه اسلامی- ایرانی یک راه میانبر و نیاز دهه چهارم انقلاب می‌باشد، که در اولویت تحقیقاتی دانشگاه می‌باشد و البته کاری در این سطح و حجم نیازمند پشتیبانی مالی و تجهیز منابع دستگاه‌های مربوطه می‌باشد.   »      

مهم‌ترین دغدغه در سخنان اساتید مدعو در ضیافت افطاری بیت رهبری، مسأله‌ی علوم انسانی در کشور بود. بخش قابل توجهی از سخنان اساتید به بیان مسائل و موانع بر سر راه تحول در علوم انسانی در ایران می‌پرداخت. دکتر ابراهیم فیاض نیز در این دیدار از نظرات خود در این باب سخن گفت. آنچه می‌خوانید، یادداشتی است از این استاد دانشگاه، درباره‌ی وضعیت علوم انسانی در ایران.

نخستین علائم ورود علوم انسانی غیر بومی به ایران، عملاً از دوران شاه عباس صفوی آغاز شد. متأسفانه هم‌زمان با آن دوران، نخستین نشانه‌های غرب‌زدگی در ایران نیز مشاهده شد که عبارت بود از آمدن اخباری‌ها و بازتولید مکتب تجربه‌گرا و حس‌گرای انگلیسی در ایران. در این دوران نقش افرادی مانند برادران شرلی بسیار مخفی است. بحث تجربه‌گرایی آنگلوساکسونی، از همان دوران شاه عباس به ایران وارد شد و بازتولید آن هم به صورت مکتب اخباری‌گری درآمد.

غرب‌گرایی و اخباری‌گری
هر چند در دوران فتحعلی شاه، اصول‌گرایی پیروز شد و اخباری‌گری به شکست انجامید، اما عملاً و به‌طور کلی تأثیر خود را گذاشت و متأسفانه در دوران مشروطه نیز خود را به‌خوبی نشان داد. درواقع غرب‌گرایی اصلی در ایران از این دوران آغاز شد. از این هنگام بود که به قولی از زیر یوغ روس‌ها بیرون آمدیم و کاملاً انگلیسی شدیم. زیرا که مشروطه از سفارت انگلیس آغاز شد و به سفارت انگلیس هم بازگشت و نتیجه آن نیز رضاخان انگلیسی بود. این وابستگی و مشکلات تاکنون نیز ادامه یافته است. به‌طوری که در رویدادهای پس از برگزاری دهمین دوره‌ی انتخابات ریاست‌جمهوری، دسیسه‌های انگلیس در ضدیت با حکومت اسلامی و به منظور سرنگونی و براندازی نظام جمهوری اسلامی کاملاً محسوس و ملموس شد.

به هر حال علوم انسانی به معنی اصطلاحی خود در ایران وجود ندارد. این علوم در اختیار جوامعی است که سیاست‌گذاری کلان دارند. درواقع طرح اداره‌ی کلان کشور را اصطلاحاً علوم انسانی می‌نامند. بر این اساس و به علت نبود یک طراحی کلی در زمینه‌ی علوم انسانی، و غرب‌زدگی ایران پس از دوران مشروطیت، علوم انسانی به معنی واقعی در کشور وجود ندارد. آن چیزی هم که به‌عنوان علوم انسانی تلقی می‌شود، بسیار سطحی، تقلیدی و وارداتی است که به‌صورت جزئی و ناقص از کشورهای غربی وارد ایران شده و نام علوم انسانی را به خود گرفته است.

در مقابل، علوم انسانی در غرب جایگاه بسیار رفیع و ویژه‌ای دارد. به‌طوری که افراد هوشمند و مستعد در غرب، تحصیلات خود را در زمینه‌ی علوم انسانی ادامه می‌دهند، زیرا علوم انسانی در قیاس با علوم فنی، مهندسی و پزشکی، منزلت و جایگاه والاتری در جامعه دارد. همچنین از آنجا که بودجه‌های هنگفتی را به این رشته تخصیص می‌دهند و شاغلان و فارغ‌التحصیلان علوم انسانی دستمزدهای کلانی دریافت می‌کنند، این شاخه از دانش از نظر اقتصادی نیز شأن و جایگاه مناسب‌تری در قیاس با دیگر علوم دارد

سیاست‌گذار‌ی‌ها و طرح‌های کلان در غرب با بهره‌گیری از علوم‌ انسانی است که به سرانجام می‌رسد. سیاست‌مداران غربی بدون به‌کارگیری علوم انسانی، توانایی سیاست‌گذاری‌های کلان داخلی و خارجی را ندارند. مثلاً کشورهای غربی برای تعریف سیاست‌های اقتصادی خود در منطقه‌ای از جهان، به علوم انسانی متوسل می‌شوند، زیرا طرح‌های کلان همواره مهم‌تر و حیاتی‌تر از طرح‌های خُردی است که در علوم تجربی، فنی، مهندسی و پزشکی وجود دارد. در آغاز هر کاری وجود طرح کلان و نقشه‌ی راه ضروری و لازم است و پس از آن است که طرح‌های خرد مهندسی و فنی و پزشکی وارد صحنه می‌شوند.

برنامه‌ریزی کلیشه‌ای
در دوره‌ای که علوم وارداتی غربی جای خود را در ایران باز کرد، علوم انسانی که در گروه علوم کلان طبقه‌بندی می‌شود، به ایران وارد نشد. تاکنون نیز تمام طرح‌های توسعه‌ای در ایران در سطح علوم انسانی بسیار عقب‌مانده و کلیشه‌ای برنامه‌ریزی و پیاده‌سازی شده است. این علوم انسانی نه‌تنها نقشی در پیشرفت و توسعه‌ی ایران ایفا نکرد، بلکه موجب عقب‌ماندگی آن نیز شد. از این رو تاکنون بهره‌گیری از دانش بومی عالمان ایرانی، در جامعه‌ی معاصر محقق نشده است.

در همین راستا باید تصریح کنیم که یکی از موانع اصلی تولید علوم انسانی ایرانی- اسلامی، کمبود بودجه است. برای برطرف کردن این مانع باید بودجه‌های تخصیصی به علوم انسانی را به‌شدت تقویت کرد. از سوی دیگر علوم انسانی نیاز به یک سازماندهی مستقل دارد. یعنی باید برای علوم انسانی نهاد ویژه آن را تشکیل داد و تأسیس نمود تا با جدا کردن آن از علوم فنی، سیاست‌گذاری‌های خاص خود را داشته باشد.

متأسفانه نوعی غرب‌گرایی شدید در دوره‌ی دوم خرداد در ایران رایج شد. به‌طوری که نام آموزش عالی را به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تغییر دادند. یعنی این مجموعه را به‌طور کامل به یک وزارتخانه‌ی فنی تبدیل کردند و متأسفانه علوم انسانی را به‌شدت در حاشیه قرار دادند؛ مانند دوره‌ی مشروطه و رضاخان که به علوم انسانی کم‌توجهی شد. لازم است وزارتخانه‌ای با عنوان وزارت دانش و علوم انسانی به‌طور کامل منفک و مجزا از وزارت علوم تأسیس نمود و برای آن بودجه‌ی ویژه‌ای در نظر گرفت. این وزارتخانه باید سرمایه‌گذاری‌ها و سیاست‌گذاری‌های خاص خود را داشته باشد. سپس حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، علوم انسانی را زیر پوشش خود قرار دهند و با سیاست‌گذاری‌های لازم، بستر مناسب وحدت حوزه و دانشگاه یا وحدت دین و علم را ایجاد کنند.   »      

متن زیر گزارشی است از پیشرفت‌های کشور در حوزه‌ی سلامت و پزشکی که دیروز در محضر رهبر انقلاب توسط دکتر زالی قرائت شد. رهبر انقلاب نیز ضمن تحسین حافظه دکتر زالی که این همه آمار را از حفظ شمرد، اشاره کردند که: «یکى از آقایان - آقاى دکتر زالى - پیشرفتهاى افتخارآمیز را در بخش پزشکى و درمان و سلامت و زیست‌فناورى ذکر کردند و آمارهاى بسیار جالبى دادند... این پیشرفتها باید مطرح شود، اینها باید گفته شود تا مردم بدانند.»

بسیار مسرور و خوش‌وقت هستم که در این جلسه‌ی فاخر توفیق حاصل شد که بخشی از دستاوردهای بزرگ و بسیط حوزه‌ی سلامت کشور را به عرض حضرت‌عالی برسانم. در آستانه‌ی بهار تحصیلی مهرماه خواهیم بود که جامعه‌ی پزشکی کشور مشحون از اخبار غرورانگیز و مسرت‌بخش در رهیافت‌های علمی، تحقیقاتی و پژوهشی کشور است.

ارتقاء رتبه جهانی
به مدد 212 مرکز تحقیقاتی کشور، یازده شبکه تحقیقاتی کشور و بلندهمتی اصحاب حرفه‌‌ی پزشکی 210هزار نفری کشور و اعضای هیئت علمی دوازده هزار و پانصد نفری در ناوگان علوم پزشکی کشور، امروز این توفیق حاصل شده است که در یک بازه‌ی زمانی ده‌ساله به صورت حیرت‌انگیز و برق‌آسا میزان تولیدات علمی و مقاله‌های پژوهشی در حوزه‌ی سلامت با ارتقاء به رتبه‌ی 26 جهانی دست پیدا کنیم.

رشد 1825 درصدی در نرخ رشد تولیدات مقالات علمی کشور و ربایش این امر از کره جنوبی و ترکیه و تایوان و در زمره‌ی پنج کشور تراز اول در انتهای سال 2009 میلادی و رشد تقریباً دو برابری تولیدات حوزه‌ی سلامت پزشکی کشور در دوسال اخیر از رهیافت‌هایی است که قابلیت افتخار و ارزش طرح در خدمت حضرت‌عالی، دانشمندان عزیز و افاضل گرامی و مردم شریف و قدرشناس کشورمان را دارد.

امروزه استحصال سلول‌های بنیادی و کاربست آن در بیماری‌های سخت، تولید حیوانات شبیه‌سازی شده، ورود به عرصه‌ی خطیر تولید حیوانات تراریخته و استحصال مواد پروتئینی و مواد گرانبهای دارویی کشور و به‌خصوص برداشتن گام‌های استوار در زمینه‌ی مهندسی بافت، خوداتکایی و خودکفایی در زمینه‌ی نسوج مهندسی بافت کشور و همچنین خوداتکایی در زمینه‌ی ابداع روش‌های درمانی کشور.

بومی‌گرایی در حوزه داروسازی
در هر سال 500 پیوند سخت کبد، 1800 تا 2000 پیوند کلیه، فزون بر 43000 پیوند قرنیه در کشور انجام شده [است]. مرز پیوند مغز استخوان از 3500 گذشته، تعداد بیماران اعزامی در سال 88 برای دریافت خدمات درمانی تکمیلی در خارج از کشور کمتر از ده مورد بوده، 97 درصد داروهای تولید کشور در کشور تولیده شده‌اند، و 170 کارخانه و صنعت بومی‌گرای کشورمان در حوزه‌ی داروسازی، 1300 قلم دارو را توانسته‌اند فرمولاسیون بکنند، کلید هشت داروی جدید ضد سرطان در کشور خورده شده، ده قلم دارو با فناوری‌های زیستی نوین تولید شده، بالغ بر 80 درصد وسایل پزشکی یک‌بار مصرف در کشور تولید صنایع داخلی‌ست، 525 محصول سخت‌افزاری و نرم‌افزاری از صنایع تجهیزات پزشکی کشور تولیده شده‌اند، برای اولین بار در حوزه‌ی مدیترانه شرقی، کشور ایران این شایستگی را پیدا کرده که در زمینه‌ی صلاحیت تولید واکسن که می‌تواند مرجعی برای صادرات واکسن برای یونیسف و سازمان‌های جهانی باشد، برای اولین بار این توفیق برای کشورمان حاصل شده است.

این به مدد همکاران عزیز و جامعه‌ی بزرگ پزشکی کشور است. آن چیزی که موجب مباهات است، این است که خوشبختانه امروز سکان‌دار ارشد بخش بهداشت و درمان کشور یکی از بانوان رشیده و عالی‌قدر کشورمان هستند که تبریک می‌گوییم به حضور گران‌قدر و گران‌سنگ بانوان متبحر کشورمان.

امروز با تعامل سازنده‌ی این مدیره‌ی ارزشمند کشورمان در حوزه‌ی بهداشت و درمان با حوزه‌های دانشگاهی و حوزه‌های علمی در زمینه‌ی ارتقای دستاوردهای حوزه‌ی سلامت بسیار توفیق داشتیم.
اگر اجازه بفرمایید من یک بحثی را هم راجع به آموزش پزشکی حضور حضرت‌عالی داشته باشم؛ چون همیشه بحث افزایش کیفیت آموزش دل‌مشغولی حضرت‌عالی بوده [است].

ما باید تلاش بکنیم که مراکز آموزش پزشکی کشورمان تبدیل به منابع تولیدی‌ای بشوند که خروجی آن افراد کارآمد، توانمند، خلاق و متلخق به اخلاق حرفه ای و کوشا در بحث توانمندسازی باشند. امروز نیاز هست که محیط‌های دانشگاهی علوم پزشکی کشور تبدیل به محیط‌های چندظرفیتی و چندوجهی در عرصه‌ی پزشکی کشور بشوند. لازم هست که در بحث علوم ترجمانی و امتزاج رشته‌های حوزه‌ی بالینی و پایه در حوزه‌ی سلامت و همچنین تلفیق فناوری اطلاعات با حوزه‌های علم پزشکی و حوزه‌های علمی در عرصه‌ی سلامت کشور گام‌های بلند و استواری برداشته شود.

سامانه‌ی آموزشی پزشکی کشور باید حتماً از انعطاف لازم برخوردار باشد. در همین زمینه پذیرش دانشجوهای پزشکی به دلیل سیاق خاص این رشته لازم است که دچار تحول قرار گیرد. از آن طرف ارزشیابی دانش‌آموختگان گروه‌های پزشکی هم باید معطوف به توانمدی‌های حرفه‌ای و محوری آنها قرار بگیرد. جا دارد احراز جایگاه مرجعیت علمی آموزشی پزشکی کشور را در این منطقه پیدا کنیم. این شدنی‌ست.
ما باید تلاش بکنیم که مراکز آموزش پزشکی کشورمان تبدیل به منابع تولیدی‌ای بشوند که خروجی آن افراد کارآمد، توانمند، خلاق و متلخق به اخلاق حرفه ای و کوشا در بحث توانمندسازی باشند.
بحث توریسم آموزشی و تبدیل صنعت آموزش پزشکی کشور به یک صنعت‌ تجاری‌سازی‌ست که با توجه به توان دانشگاهای علوم پزشکی کشور حتماً قابل تحقق است.
ما علی‌رغم همه بضاعت‌های فراوان حوزه‌ی‌ آموزش پزشکی کشور، تنها 650 دانشجو از کشورهای خارجی را توانستیم در مدار آموزش پزشکی کشور جذب بکنیم.

در بحث سلامت که باز هم از دل‌مشغولی‌های حضرت‌عالی هست. در فرمایشاتی که حضرت‌عالی قبل از انشای برنامه‌ی توسعه‌ی پنجم ارائه فرمودید، یازده درصد از مواردی که حضرت‌عالی امر فرمودید به صورت مستقیم و هشتاد درصد از نکاتی که حضرت‌عالی واجب و افتراض فرمودید برای تقریر و انشای برنامه توسعه پنجم کشور در حوزه‌ی سلامت بوده [است].
لازم هست که در حوزه‌ی سلامت شبکه‌ی مراقبت‌های بهداشتی سطح کشور باز مهندسی بشود، با مدخلیت مؤلفه‌های اجتماعی مؤثر در حوزه‌ی سلامت، توجه و تحقق و رصد و دیدبانی تحقق عدالت عمودی و عدالت افقی در بحث سلامت کشور، افزایش تسهیم به نسبت از منابع عمومی کشور برای حوزه‌ی سلامت.

نگاه سلامت ‌نگر به بیمه
نقطه‌ی آرمانی و مطلوب این هست که حداقل 12 درصد تا 50 درصد از منابع عمومی کشور در حوزه‌ی اعتبارات در صندوق سلامت گسیل بشود و ابتکار عمل به این شکل باشد که ما اهتمام بکنیم به مبانی پیش‌پرداختی در بیمه‌های اجتماعی، تبدیل بیمه‌های پایه‌ی اجتماعی از درمان‌نگر به سلامت‌نگر، فراهم‌سازی سرانه‌ی پلکانی و مبتنی بر درآمد، تجمیع و تغییرات ساختار بیمه‌های سلامت کشور، و بالاخره روان‌سازی و چابک‌سازی بیمه‌های کشور، و استفاده از ظرفیت اقتصادی هدفمندسازی یارانه‌ها، گسیل داشتن استحصال ناشی از هدفمندسازی یارانه‌ها در بحث افزایش بضاعت بیمه‌های پایه و حرکت به سوی مرجعیت حوزه‌ی سلامت و تشکیل ستاد ملی داده‌های سلامت در کشور از مواردی‌ست که إن‌شالله با فرمایشات حضرت‌عالی به دستگاه‌های اجرایی محقق خواهد شد.

من اطمینان خاطر دارم و رجاء واثق دارم با جهد جدید جامعه‌ی فرهیخته‌ی پزشکی کشور به قله‌های افتخار پزشکی جهانی ما دست پیدا خواهیم کرد. این هم شدنی‌ست، هم دست یافتی‌ست.   »      

تلاوت بیست و یک آیه‌ی ابتدای سوره‌ی مبارکه‌ی بقره.   »      

25 رمضان 1431

بسم‌اللَّه‌الرّحمن‌الرّحیم‌

 خیلى خرسندم، متشکرم و خداى متعال را سپاسگزارم از اینکه این توفیق دست داد و توانستیم یک ماه رمضان دیگر، یک جلسه‌ى دیگر و ساعاتى دیگر در خدمت فرزانگان مؤمن و اساتید برجسته در کشورمان - از برادران و خواهران - باشیم و از بیانات خوبى که کردند، بهره‌مند شویم.

 روزهاى آخر ماه رمضان است و حال و هواى دل و جان مردم ما - از جمله شما - حال و هواى عبادت و خشوع و صفاست؛ ان‌شاءاللَّه. در دعاهاى این ایام و این شبها خواندید که: «اللّهمّ و هذه ایّام شهر رمضان قد انقضت و لیالیه قد تصرّمت».(1) عرض میکنیم: پروردگارا! شبهاى ماه رمضان سپرى شد، روزهاى ماه رمضان درنوردیده شد و ما نمیدانیم که در این روزها و شبهائى که گذشت، چه مقدار توانستیم ظرف وجود خودمان را از رحمت تو، از عنایت تو لبریز کنیم و چه مقدار بهره ببریم. و عرض میکنیم: «ان لم تکن رضیت منّا فالأن فارض منّا»؛ پروردگارا! اگر تا این لحظه ما نتوانسته‌ایم رضایت و خشنودى تو را کسب کنیم، درخواست و تمنا میکنیم که در همین لحظه رضایت خودت را شامل حال ما بفرما.

 خوب، طهارت و صفاى نفس براى همه مهم است، براى همه لازم است، در زندگى همه مؤثر است؛ اما به نظر من براى استادان و دانشمندان مهمتر است، مفیدتر است، پرسودتر است. اولاً به خاطر اینکه شما که استاد هستید، بیش از آن مقدارى که گفتار شما در تکوین شخصیت شاگرد و جوان اثر بگذارد، منش شما و رفتار شما اثر میگذارد - غالباً اینجور است - به طورى که اگر گفتار شما او را به یک جهتى سوق بدهد، اما رفتار شما همراه با آن جهت نباشد، این رفتار و منش تأثیر میگذارد در مخاطب شما، در شاگرد شما، در آن متعلم و جوانى که دانشجوى شماست. این، یک جهتِ اهمیت صفاى نفس است. اگر استاد ما از معنویت و روح باصفا برخوردار باشد، فضاى کلاس را، فضاى درس را، فضاى دل متعلم را منور خواهد کرد. ما به این احتیاج داریم. علاوه‌ى بر این، شما دانشمند هستید؛ لذا دانش اگر با نورانیت همراه باشد، جهت درست را پیدا خواهد کرد.

 این مطالبى که شما دوستان بیان کردید و موانعى، مشکلاتى، ایرادهائى که در زمینه‌هاى مختلف مشاهده میشود و بعضى را تذکر دادید، بسیارى از اینها به خاطر این است که علم در جهت درست خود - که سنت الهى است - حرکت نکرده است. این صفاى نفس و این نورانیت به دانشمند کمک میکند که علم را در آن جهتِ درست هدایت کند و پیش ببرد.

 این ایام و لیالى را قدر بدانیم. شما بیست و چند روز را روزه گرفتید، بحمداللَّه موفق بودید، یقیناً از انوار ملکوتىِ این شبها و روزها بهره‌مند شدید؛ این چند روز و چند شب باقیمانده را هم تلاش کنید که هرچه بیشتر ظرف واسع وجودى خودتان را سرشار و لبریز کنید از آبشار لطف و صفاى الهى که به سمت ما سرازیر است.

 دانشگاه، موتور پیشرفت کشور است؛ در این هیچ تردیدى نیست. اگر یک ملتى عزت میخواهد، اگر استقلال میخواهد، اگر اقتدار میخواهد، اگر ثروت میخواهد، باید دانشگاه خود را تقویت کند. خوشبختانه این نکته در ذهنیت مسئولین کشور جا افتاده است؛ همه این را درک کرده‌اند که باید به دانشگاه اهمیت بدهند.

 امروز کشور نیازمند یک جهاد علمى است. البته اینجا که عرض میکنم علم، منظورم معناى عام علم است؛ نه فقط علوم تجربى. ما یک جهاد علمى لازم داریم. من حالا خواهم پرداخت به بعضى از مطالبى که برادران و خواهران بیان کردند و اگر یک نقطه‌نظرى باشد، در ذیل بیانات دوستان عرض خواهم کرد؛ اما آنچه که به نظر من جمع‌بندى همه‌ى مسائل است - که بنده خود را متعهد میدانم که آن را، هم بگویم، هم دنبال کنم، هم با دقت و وسواس و دلواپسى نگاه کنم ببینم به کجا رسید - این است که کشور نیاز دارد به جهاد علمى.

 ببینید، جهاد یک معناى خاصى دارد. معناى جهاد فقط تلاش نیست. در مفهوم اسلامى، جهاد عبارت است از آن تلاشى که در مقابل یک دشمن است، در مقابل یک خصم است. هر تلاشى جهاد نیست. مجاهدت با نفس، مجاهدت در مقابل شیطان، جهاد در میدان نظامى، مواجهه‌ى با یک دشمن است؛ مواجهه‌ى با یک معارض است. امروز ما در زمینه‌ى علم نیاز داریم که اینجور تلاشى در کشور بکنیم؛ احساس کنیم موانعى وجود دارد، باید این موانع را برداریم؛ دارد معارضه‌هائى میشود، باید این معارضه‌ها را در هم بشکنیم؛ در زمینه‌ى عرضه‌ى امکانات علمى، خسّتهائى از سوى کسانى که صاحبان آن هستند - که کشورهاى پیشرفته‌ى علمى است - وجود دارد، باید در مقابل این خسّتها از خودمان عزت و جوشندگى و فورانِ از درون نشان بدهیم. امروز دنیا على‌رغم تظاهر به سخاوت علمى، در نهایتِ خسّت علمى است. آن کسانى که بر حسب عوامل گوناگونى توانستند در یک برهه‌اى پیشرفت علمى را صاحب و مالک بشوند و موتور پیشرفت را سوار بشوند و از همه‌ى بشر جلو بزنند - که همین کشورهاى پیشرفته‌ى غربى هستند، که تقریباً از دوره‌ى رنسانس به این طرف دست اینها افتاده؛ یک روز هم دست ما بود - اینها انحصارگرند، انحصارطلبند؛ اینها نمیخواهند دائره‌ى این دانش، دائره‌ى این اقتدار توسعه پیدا کند؛ با دانائى ملتها مخالفند؛ بخصوص بعد از آنکه این دانش در دست آنها وسیله‌اى شد براى سیاست. استعمار از علم پدید آمد. علم توانست آنها را قوى کند، مقتدر کند؛ لذا راه افتادند اطراف دنیا، استعمار به وجود آمد؛ والّا ملتها داشتند زندگى خودشان را میکردند. بریتانیا کجا، اندونزى کجا؟ اینها با ابزار علم رفتند آن مناطق را صاحب شدند. خوب، وقتى که استعمار از علم زائیده شد و قدرت بین‌المللى و قدرت سیاسى متکى به علم شد، این علم را در اختیار دیگران نباید بگذارند؛ والّا این قدرت تهدید میشود. و تا امروز همین جور عمل کردند.

 حالا یک ملتى اراده میکند و تصمیمى میگیرد که روى پاى خود بایستد، از استعداد خود استفاده کند، خوشبختانه این زمینه‌ها هم به یک شکلى براى او فراهم است - ملت ما اینجورى است - شاید بعضى از ملتهاى دیگر باشند که اگر چنانچه آنها تصمیم میگرفتند در مسئله‌ى علم روى پاى خودشان بایستند، نمیتوانستند؛ چون نه آن پیشینه‌ى تاریخى را داشتند، نه آن استعداد بومى و منطقه‌اى و ذاتى خودشان را داشتند. کشور ما بحمداللَّه اینها را دارد. انقلاب هم شد، حرکت عظیمى هم انجام گرفت، بیدارى‌اى به وجود آمد، احساس توانائى‌اى به وجود آمد، یک حرکت مهمى شروع شد، که خوب، پیشرفتهاى فراوانى هم داشته. ما باید قبول کنیم و اعتراف کنیم که این حرکت در آغاز خود است. ما اول راهیم.

 دوستان اشاره کردند به برنامه‌ریزى سیصد ساله. البته من اعتقادى به سیصد سال برنامه‌ریزى ندارم؛ اما این فکر را، این روحیه را مى‌پسندم که احساس کنیم سى سال گذشته، ما قدم اولیم؛ ده قدم بخواهیم برداریم، میشود سیصد سال دیگر. باید بدانیم قدمهاى اولیم، باید بدانیم میتوانیم قدمهاى بلندترى را برداریم؛ این احساس باید به وجود بیاید. و من اعتقادم این است که این احساس حتماً به وجود مى‌آید؛ کمااینکه این حرکت عظیم علمى، این نوآورى علمى، این تولید علم، این پرداختن به مرزهاى دانش، به فکرمان نمیرسید که شدنى باشد؛ خوب، مطرح شد، گفته شد، دنبالگیرى شد؛ امروز شما ثمراتش را دارید مشاهده میکنید. بنابراین میتوانیم قدمهاى بلندتر را برداریم، میتوانیم کارهاى بزرگى را انجام دهیم.

 لازم است اول من راجع به آنچه که دوستان گفتند، یک مرورى بکنم؛ چون مطالبى که امروز دوستان اینجا مطرح کردند، حقیقتاً براى من بسیار خرسندکننده بود. البته همیشه اینجور نبوده. گاهى اوقات در جلسات استادان محترم نشستیم، برخاستیم، ولى من استفاده‌اى نکردم؛ امروز من خیلى استفاده کردم. مطالب متنوع بود، بسیار پرنکته بود؛ آنچه گفته شد، کاملاً زنده بود؛ هم نقطه‌نظرهائى که ایراد شد، نگاه‌هاى زنده‌اى بود، و هم پیشنهادهائى که داده شد و اجرائى و عملیاتى بود، بسیار خوب بود. امروز جلسه‌ى ما جلسه‌ى بسیار مفیدى بود و من دوست میدارم که مشروح این بیانات منتشر شود؛ حالا در رسانه‌ى ملى منتشر شود، خوب است؛ اما از آن بهتر این است که همه‌ى اینها تدوین شود، این گفته‌ها نوشته شود و پخش شود. حرفها، حرفهاى بسیار خوبى بود.

 یکى از دوستان اشاره کردند که دانشکده‌ى طب سنتى تشکیل شده؛ این براى من یک مژده است. یکى از دوستان راجع به نظام اقتصادىِ حاکم کنونى بر کشور مطالبى را بیان کردند و ادعا شد که ما از قانون اساسى فاصله گرفته‌ایم. البته من این اعتقاد را ندارم. من به برادر عزیزمان آقاى دکتر سبحانى اخلاص دارم. آقاى دکتر سبحانى را که میشناسیم، با نظرات ایشان هم من آشنا هستم، از برادران بسیار ارزشمند مایند؛ اما این حرف، حرف مورد قبول من نیست. حالا ممکن است بعضى از روبناها و پدیدارها مورد قبول ما نباشد - یقیناً هم موارد اینجورى وجود دارد - لیکن مبانى، مبانى درستى است؛ بخصوص همین مسئله‌ى سیاستهاى اصل 44 که حلاجى شده است، بحث شده است. نظرات ایشان و بعضى دوستان دیگر هم، چه آن وقتى که در مجلس بودند، چه غیر از آن، مطرح شده است.

 یکى از دوستان اشاره کردند به دانشگاه حکمت‌بنیان؛ این براى من حرف تازه‌اى بود. حالا آیا حکمت را به همان معنائى که آقاى دکتر فیاض گفتند، میگیرند - که آنچه ایشان از حکمت بیان کردند، کاملاً تعریف درستى است - یا به یک معناى دیگر، این را من نمیدانم؛ اما دانشگاه حکمت‌بنیان حرف تازه‌اى است، حرف نوئى است؛ و تازه‌تر این است که گفتند چنین دانشگاهى برخى از کارهایش هم انجام گرفته، دانشگاه تهران یک قسمتهائى را هم انجام داده؛ این براى من خیلى تازه است. من چنین چیزى نشنیدم و اطلاعى نداشتم از اینکه یک چنین کارى واقعاً در کشور پا گرفته باشد.

 پیشنهاد ایجاد رصدخانه‌ى پیشرفت نقشه‌ى جامع علمى را کردند؛ کاملاً درست است. این توى حرفهاى من هم که یادداشت کردم اینجا بگویم، بود. نقشه‌ى جامع علمى، هم برنامه‌ى اجرائى لازم دارد، هم - به تعبیر ایشان - رصدخانه‌اى براى اینکه ببینیم چقدر کار پیش میرود، تا برنامه منحرف نشود، متوقف نشود.

 درباره‌ى اهمیت علوم انسانى، خوشبختانه امروز دوستان به طور مستوفى حرف زدند؛ این همان حرف دل ماست. بنده که سال گذشته راجع به علوم انسانى مطلبى گفتم، ملاحظه کردم این حرف از سوى بعضى از افراد بازخوردهائى داشت که این بازخوردها علمى نبود، منطقى نبود. برداشتهائى از این حرف کردند که مطلقاً مورد نظر ما نبود. حرف ما درباره‌ى علوم انسانى همین حرفهائى است که این دوستان گفتند و کاملاً هم درست است: علوم انسانى اهمیت دارد، علوم انسانى کنونى در کشور بومى نیست، متعلق به ما نیست، ناظر به نیازهاى ما نیست، متکى به فلسفه‌ى ما نیست، متکى به معارف ما نیست، اصلاً ناظر به مسائل دیگرى است، مسائل ما را حل نمیکند. دیگرانى طرح مسئله کردند، براى خودشان حل کردند - به درست و غلطش هم کار نداریم - اصلاً از ما بیگانه است. البته در باب علوم انسانى الان مجال نیست من صحبت کنم. در آینده اگر عمرى بود و توفیقى، یک جلسه‌ى دانشگاهى دیگرى ان‌شاءاللَّه با اساتید محترم یا با دانشجویان خواهم داشت و آنجا راجع به مسائل علوم انسانى مفصل حرف خواهم زد. بنده در باب مسائل علوم انسانى خیلى حرف دارم.

 مشکلاتى که یکى از آقایان گفتند، کاملاً درست است. این عدم تغییر سرفصلهاى علوم انسانى که گفتند و زمانهایش را هم مطرح کردند، من اطلاع دارم؛ کاملاً درست است. واقعاً این عیب است که ما بیست سال، بیست و پنج سال سرفصل فلان دانش را اصلاً تغییر نداده باشیم؛ این نشان‌دهنده‌ى عدم جرأت ورود در مناقشه است؛ این همین چیزى است که ما از آن بیمناکیم. جرأت ندارند که مناقشه کنند؛ همان را که هست، درس دادند، باز هم درس میدهند؛ ده سال دیگر هم ممکن است همان را درس بدهند؛ در حالى که به تعبیر این برادر محترم، هر پنج سال در علوم انسانى گاهى تغییرات عمده‌اى به وجود مى‌آید؛ لااقل در بعضى از علوم انسانى حتماً اینجور است. من خیلى متشکرم از این برادرمان و برادران و خواهران دیگر و اساتید محترم که روى مسئله‌ى علوم انسانى فکر کردند. حرفها ناشى از مطالعه و تفکر و تأمل بود؛ خیلى باارزش بود.

 یکى از آقایان اشاره کردند که ما در برخورد با علوم انسانىِ کنونى، به جاى برخورد سلبى با رویکردهاى غربى، برخورد ایجابى بکنیم؛ به معناى اینکه رویکردهاى اسلامى را مطرح کنیم. بله، اساس قضیه همین است؛ شکى نیست. در خلأ که نمیشود زندگى کرد. وقتى مسئله مطرح شد، پاسخ میخواهد؛ یا پاسخ اوست، یا پاسخ ماست؛ منتها مهم دو چیز است: یکى اینکه همین پاسخى که ما داریم، باید تدوین شود - این کار را شما باید بکنید، این را اساتید حوزه و دانشگاه باید بکنند؛ کى این کار را بکند؟ این که دیگر کار دولتى نیست - دوم اینکه جرأت مناقشه‌ى در رویکرد کنونىِ غربىِ ناشى از لیبرال دموکراسى به وجود بیاید؛ این دو چیز لازم است. این هر دو چیز دست شماست؛ دست اساتید متخصص در علوم انسانى است. البته اینکه گفته شود یک مدیریتى لازم است، یک ساختار ویژه‌اى لازم است، اینها قابل تأمل است، قابل توجه است؛ باید رویش مطالعه کرد، حرف درستى هم هست - لااقل کلى‌اش درست است - لیکن به هر حال کار، کار اساتید علوم انسانى است.

 یکى از خانمها در مورد انتخاب دانشجویان و عدم تناسب پایان‌نامه‌ها با نیازهاى علمى صحبت کردند؛ که بسیار حرف درستى است، جزو حرفهاى ما هم هست. همچنین بر لزوم مسیر دوجانبه میان رهبرى و جامعه‌ى زنان تأکید کردند. البته نمیشود جامعه‌ى زنان را مقایسه کرد با دانشگاه یا نیروهاى مسلح. خوب، جامعه‌ى زنان یعنى نصف بیشتر جمعیت کشور؛ این را نمیشود مثلاً با یک جامعه‌ى دانشگاهى یا فرض کنید یک مجموعه‌ى نظامى مقایسه کرد؛ ولى خوب، حرف درستى است. به هر حال ما باید فکر کنیم و نقطه‌نظرهاى بانوان دانشمند و فرزانه و تحصیلکرده‌ى کشور را بشنویم؛ چون مسائل زنان، مسائل مهمى است؛ راست میگویند. واقعاً امروز مشکل زنان در دنیا - نه تنها در کشور ما - یکى از مشکلات اصلى است. در کشور ما مسائل زنان شاید نسبت به خیلى از کشورهاى دنیا، از جمله نسبت به کشورهاى غربى، مسائل کمترى است؛ آنجاها مسائلِ خیلى سخت‌ترى است.

 یکى از آقایان - آقاى دکتر زالى - پیشرفتهاى افتخارآمیز را در بخش پزشکى و درمان و سلامت و زیست‌فناورى ذکر کردند و آمارهاى بسیار جالبى دادند. اولاً ماشاءاللَّه به این حافظه که همه‌ى این جزئیات و خصوصیات را یکى یکى از حفظ شمردند؛ خیلى جالب بود. انسان این حافظه را تحسین میکند. ان‌شاءاللَّه همین حافظه برایشان بماند. این پیشرفتها باید مطرح شود، اینها باید گفته شود تا مردم بدانند. یک عده‌اى نشستند پاى دل دانشجو و استاد و آیه‌ى یأس خواندن و یأس‌پراکنى: آقا نمیشود، آقا نمیتوانیم، آقا فایده‌اى ندارد. اینها واقعاً مثل موریانه‌اند؛ موجودات پلید، مخرب، ویرانگر. کشور با طراوتِ تمام دارد پیش میرود. این درخت تناور نهالى بود، امروز بحمداللَّه شجره‌ى طیبه شده است؛ «کلمة طیّبة کشجرة طیّبة اصلها ثابت و فرعها فى السّماء».(2) در همه‌ى بخشها ما داریم پیش میرویم. البته چالش هم داریم. آدم اگر بخواهد زمین نخورد، باید راه نرود. بخواهیم راه بیفتیم، زمین خوردن دارد، تنه زدن دارد، تنه خوردن دارد. چالش، خاصیت حرکت یک ملت است؛ بدون چالش که نمیشود. با این طراوت، با این ایستادگى، ملت دارد جلو میرود؛ یک عده‌اى مى‌نشینند گوشه و کنار، بیخ گوش این، بیخ گوش آن، با دانشجو، با استاد، با هر کدام یک جور، با مردم عادى یک جور، آیه‌ى یأس خواندن و یأس‌پراکنى. نه، واقع قضیه همین چیزى است که ایشان گفتند. البته ایشان بخش پزشکى را گفتند؛ در بخشهاى گوناگون همین جور است و دوستان هم مطالبى را در بخشهاى گوناگون مطرح کردند. البته من دیدم بعضى از این دوستانى که صحبت کردند، از برخى قسمتها اطلاع ندارند؛ بنده اطلاع دارم. مثلاً در فناورى‌هاى نظامى، کارهاى فراوانِ عجیب و غریبى شده. آن چیزهائى که انسان توى تلویزیون مى‌بیند، ویترین است؛ ویترین که نمیتواند آن حقیقت کار و آن عظمت کار و آن پیچیدگى کار را نشان بدهد. کار خیلى انجام گرفته.

 یکى از آقایان راجع به مسئله‌ى تولید فکر مطلب بسیار مهمى گفتند؛ کاملاً درست است. پایه‌ى علم هم بر فلسفه است؛ فلسفه نباشد، علم وجود ندارد. اگر استنتاج فلسفى نباشد، اصلاً علم میشود بى‌معنا. تولید فکر خیلى مهم است. البته تولید فکر از تولید علم دشوارتر است. متفکرین و نخبگان فکرى در معرض آسیبهائى هستند که نخبگان علمى کمتر در معرض آن آسیبها قرار میگیرند. بنابراین کار، کار دشوارى است؛ اما بسیار مهم است. نکته‌اى که مطرح کردند، نکته‌ى درستى بود؛ بنده بهره بردم و این را قبول دارم.

 راجع به تاریخ اندیشه‌ى عقلى هم کارهائى دارد انجام میگیرد. اینکه گفتند کارى انجام نگرفته، چرا، در این زمینه کارهائى دارد انجام میگیرد. خوب، فلسفه مال ماست؛ مهد فلسفه، کشور ماست. آنچه که در کشور ما به نام فلسفه وجود دارد، به عنوان فلسفه و به معناى فلسفه بسیار نزدیکتر است تا آنچه که در اختیار غربى‌هاست، که امروز فلسفه‌ى آنها سر و صدایش دنیا را پر کرده. خوب، کار کنند. حوزه‌هاى ما مرکز فلسفه است؛ پرورش‌یافتگان حوزه‌ها، اساتید بزرگ فلسفه هستند؛ در دانشگاه‌ها هم خوشبختانه این معنا رسوخ پیدا کرده؛ بنابراین در زمینه‌ى تولید فکر - که منبعث از نگاه فلسفى است - باید کار شود.

 راجع به علم اقتصاد بیاناتى گفتند؛ حرف کاملاً درستى است. کوتاهى‌هائى شده؛ باید حتماً این کار انجام بگیرد، باید هم سرمایه‌گذارى بشود. بسیار نکته‌ى درستى بود که ما پولى که براى یک سد یا براى یک نیروگاه یا براى یک بزرگراه میدهیم، این پول را نمیگذاریم براى یک رشته‌ى مهمى از رشته‌هاى علوم انسانى، که حالا مثلاً علم اقتصاد است. این حرفها درست است؛ اینها را ما قبول داریم.

 یکى از آقایان پشت صحنه‌ى پزشکىِ مصرف‌گرا را گفتند. جاى این شوخى وجود دارد که حالا بالاخره شما خودتان نسخه میدهید یا نمیدهید؟ دوا چقدر تجویز میکنید؟ ایشان پزشک محترم و معتبرى هستند.

 من توصیه‌هاى زیادى داشتم؛ نکات متعددى اینجا یادداشت کردم - که در واقع یک دفترچه است - منتها چون وقت نیست، فقط دو تا نکته‌اش  را عرض میکنم. یکى همین مسئله‌ى نقشه‌ى علمى است. نقشه‌ى جامع علمى کشور - آنطور که به من گزارش دادند - خوشبختانه کارهاى نهائى‌اش انجام گرفته و نزدیک به تصویب نهائى و ابلاغ است. اگر چنانچه این نقشه‌ى جامع علمى در اختیار همه‌ى ما در دانشگاه‌ها قرار بگیرد، آن وقت روى این باید کار کرد. همه باید ملتزم و پایبند باشند. اولاً نقشه‌ى جامع علمى احتیاج دارد به یک برنامه‌ى اجرائى. بایستى مسئولین دستگاه‌هاى دولتى بنشینند برنامه‌اى را طراحى کنند تا این نقشه‌ى جامع علمى بتواند عملیاتى و پیاده شود و تحقق پیدا کند. به قول یکى از آقایان، فقط این نباشد که ما علم را تولید کنیم، بعد منتشرش نکنیم، بگذاریم کنار، از آن استفاده نکنیم؛ باید از این استفاده کنیم. ثانیاً نقشه‌ى جامع علمى بایستى زنده و پویا و به‌روز باشد. ما نمیخواهیم یک چیزى براى سالیان متمادى درست کنیم؛ این مال امروز است. اى بسا تا سه سال دیگر، پنج سال دیگر وضعیت به گونه‌اى بشود که مجبور شویم بخشى از این نقشه را جابه‌جا کنیم؛ باید بکنیم. نقشه باید زنده و پویا و به‌روز باشد؛ یک عده‌اى باید مراقب این معنا باشند. ثالثاً برنامه‌هاى پنج ساله‌ى توسعه در زمینه‌ى آنچه که مربوط به دانش و آموزش عالى است، باید دقیقاً بر طبق نقشه‌ى جامع علمى طراحى و برنامه‌ریزى شود. برنامه‌هاى توسعه بایستى از نقشه‌ى جامع علمى در این بخش خاص تبعیت کند. همچنین سازوکار قوى هم براى نظارت وجود داشته باشد؛ که این را هم دوستان گفتند.

 نکته‌ى دیگر این است که توسعه‌ى آموزش عالى باید در جهت هدفها باشد. مسئولان آموزش عالى باید از توسعه‌ى غیرهدفمند بشدت پرهیز کنند؛ چون این، هم اتلاف مال است، هم اتلاف و ضایع کردن منابع انسانى است. باید ببینیم چه لازم داریم، باید ببینیم هدف چیست و به کجا میخواهیم برسیم؛ بر اساس آن، فضاى آموزشىِ آموزش عالى را توسعه دهیم. بنابراین برحسب نیاز، دنبال اهداف خودمان باشیم. به نظر من این مسئله‌ى خیلى حساس و مهمى است. نیازهاى اصلى کشور در حوزه‌ى علوم و فناورى باید احصاء شوند؛ در زمینه‌ى علوم انسانى هم همین جور؛ بر اساس اینها برنامه‌ریزى شود؛ معلوم شود که چه تعداد دانشجو میخواهیم، چقدر دانشگاه میخواهیم، چه رشته‌هائى را لازم داریم، در چه سطوحى این رشته‌ها بایستى تعلیم و تعلم پیدا کند.

 امیدواریم خداوند متعال به همه‌ى ما کمک کند تا ان‌شاءاللَّه بتوانیم آنچه را که مورد رضاى اوست و براى پیشرفت کشور و براى پیشرفت روزافزون ملتمان لازم است، تأمین کنیم؛ آن را با هدایت الهى بفهمیم و بعد هم بتوانیم ان‌شاءاللَّه در راه آن قدم برداریم و همه‌ى توانمان را صرف آن کنیم.

 پروردگارا! آنچه گفتیم، براى خودت و در راه خودت قرار بده؛ آن را از ما قبول بفرما. ما را بر آنچه مى‌اندیشیم، فکر میکنیم و تکلیف خود میدانیم، راهنمائى و کمک بفرما. پروردگارا! قلب مقدس ولى‌عصر را از ما راضى کن. این ماه رمضان را براى همه‌ى ما مبارک قرار بده.

    والسّلام علیکم و رحمةاللَّه و برکاته‌

1) مفاتیح الجنان، از دعاهاى دهه‌ى آخر ماه رمضان‌
2) ابراهیم: 24   »      

«حدود دو میلیونِ اینها دانشجویان علوم انسانى‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند! این به یک صورت، انسان را نگران میکند. ما در زمینه‌‌‌‌‌‌‌‌‌ى علوم انسانى، کار بومى، تحقیقات اسلامى چقدر داریم؟ ... استاد مبرزى که معتقد به جهان‌‌‌‌‌‌‌‌‌بینى اسلامى باشد و بخواهد جامعه‌‌‌‌‌‌‌‌‌شناسى یا روانشناسى یا مدیریت یا غیره درس بدهد، مگر چقدر داریم، که این همه دانشجو براى این رشته‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها میگیریم؟» این جملات، انتقاد صریح رهبر انقلاب نسبت به وضعیت علوم انسانی کشور است که در دیدار با اساتید دانشگاه بیان شد. گرچه یک‌سالی از بیان این مسأله گذشته است و نیز هیاهوی رسانه‌ای غربی‌ها و غرب‌گراها تلاش کرد هدف اصلی از طرح این بحث را منحرف سازد، اما هنوز وضعیت علوم انسانی علامت سؤالی در «تولید علم و جنبش نرم‌افزاری» ایران است. متن زیر، چکیده‌ی گفت‌وگوی دکتر غلامرضا اعوانی درباره‌ی وضعیت و ماهیت علوم انسانی در ایران است.
بخشی از این گفتگو را نیز می‌توانید از اینجا بشنوید.

معتقدم تا زمانی که وضعیت علوم انسانی در یک کشور تصحیح نشود، امکان ندارد علوم دیگر هم تصحیح شود.

در حال حاضر بسیاری از علوم، ترکیب و مرزهایشان مخدوش شده است. باید حد هر علمی را مشخص کنیم و تعریف و موضوع و مسائل و نسبت بین موضوع و مسائل را به دست بیاوریم.

علوم انسانی‌ای که ما امروز مطالعه می‌کنیم، علوم جزئی است. قدما علم کلی داشتند. آن‌ها علوم را به ادنی، اوسط و اعلی تقسیم می‌کردند. علم ادنی همین علومی است که مطالعه می‌کنیم. علم اوسط علم ریاضی و علم اعلی، علم الهی است. این علوم پیوستگی دارند. نمی‌توان این خط پیوستگی را برید.

در مراتب علم، خدشه وارد شده است. در غرب علم ادنی را گرفتند و بقیه را انکار کردند. فلسفه‌های جدید هم به این مسئله کمک کردند.

نمی‌توانیم 1400 سال تاریخ‌مان را رها کنیم و یک‌باره از نو شروع کنیم. این تفکری که در بعضی‌ها وجود دارد، کاملاً غلط است.

پیدایش علوم جدید با نفی حکمت الهی و نفی ادیان بوده است. در عالم اسلام هم، همین علوم رشد یافته و فربه شده را گرفتیم و به کار می‌بریم. حکمای الهی‌مان هم نتوانستند یا کمتر توانستند با این علوم ربطی پیدا کنند. بنابراین سر در گم هستیم. باید دوباره وحدت طولی علوم در سطوح مختلف پدید بیاید. اسلام دین توحید است. ما باید به توحید علمی برسیم.

دین ما را هدایت می‌کند. هدایت یعنی چه؟ دین حقایق را نمی‌آفریند. حقایق هست، دین دید ما به حقیقت را درست می‌کند.

علم و دین از جایگاه خود خارج شده‌اند. امروزه حتی فلسفه هم از علم بودن خارج شده و دیگر به علم الهی ربط ندارد. در حالی که در دین شرط است که باید با علم پیوند بخورد. خود دین، علم اعلی است.

متن کامل گفت‌وگو را از اینجـــا بخوانید.   »      

دانشگاه موتور پیشرفت کشور است و اگر ملت، عزت، استقلال، اقتدار و ثروت می خواهد باید دانشگاه را تقویت کند.
این، محور اصلی سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار عصر امروز صدها نفر از استادان دانشگاهها و مراکز آموزش عالی بود.
در ابتدای این دیدار 3 ساعته، 14 نفر از استادان، بیش از 2 ساعت دیدگاههای خود را درباره مسائل مختلف علمی – فرهنگی – اجتماعی – اقتصادی و سیاسی بیان کردند.
آقایان و خانمها:
-    دکتر محمدرضا شمس اردکانی – رئیس دانشکده طب سنتی – دانشگاه علوم پزشکی تهران
-    دکتر حسن سبحانی – استاد اقتصاد دانشگاه تهران
-    دکتر قاسم عمو عابدینی – عضو هیأت علمی بیوتکنولوژی دانشکده فنی دانشگاه تهران
-    دکتر حمیدرضا آیت اللهی – استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی – رئیس پژوهشگاه علوم انسانی
-    دکتر حسین پوراحمدی – دانشیار دانشگاه شهید بهشتی – رشته روابط بین الملل
-    دکتر فهمیه فرهمندپور – عضو هیأت علمی دانشگاه تهران – رشته فلسفه، الهیات و تاریخ
-    دکتر علیرضا زالی – استاد جراحی اعصاب دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
-    دکتر اکبریان – دانشیار گروه حکمت و فلسفه دانشگاه تربیت مدرس
-    دکتر محمدمهدی زاهدی وفا – رئیس دانشکده اقتصاد و معارف اسلامی دانشگاه
امام صادق (ع)
-    دکتر سجادی – عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران
-    محمدحسن رامشت – فوق دکترا در رشته سازه
-    دکتر علی اصغر جعفری – دانشیار دانشکده مکانیک دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی
-    دکتر فیاض – دکترای فرهنگ و ارتباطات و عضو گروه مردم شناسی دانشگاه تهران
-    دکتر ماهروزاده – دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه الزهراء
در سخنان خود بر این محورها تأکید کردند:
-    توجه کامل به نقشه جامع علمی کشور به عنوان نقشه راه تبدیل ایران به مرجع علمی جهان
-    تقویت شرکتهای دانش بنیان برای فاصله گرفتن از اقتصاد متکی بر نفت
-    آمادگی استادان و محققان برای همکاری در رفع هرگونه مشکل و نقیصه احتمالی بر اثر تحریم ها
-    تشکیل دانشگاههای حکمت بنیان به عنوان نسل جدید نوآور و پیشتاز مراکز علمی
-    احیای طب سنتی به عنوان انتقال منطقی تجارب نسلهای مختلف تاریخ ایران
-    توجه بیشتر به «علوم انسانی» به عنوان زیربنای رشد حقیقی کشور
-    بازنگری جدی در منابع و رشته های علوم انسانی برای ایجاد تحول و تغییر روزآمد در این رشته ها
-    توجه به اندیشمندان علوم انسانی در رده های مدیریتی و تصمیم گیری
-    پیشنهاد ایجاد وزارتخانه علوم انسانی یا معاونت علوم انسانی در وزارت علوم
-    برخورد هوشمندانه با مقوله جنگ نرم و ارائه نظریه های متکی بر منابع اسلامی – ایرانی به عنوان استراتژی اصلی مقابله با تهدید نرم
-    دورنگری و هوشمندی در مواجهه با ترکیب جمعیت دانشجویی کشور
-    تلاش برای گسترش و تعمیم جنبش پررونق علمی کشور به بدنه جمعیت دانشجویی
-    رشد کاملاً چشمگیر کشور در عرصه های مختلف پزشکی – درمانی در مقایسه با استانداردهای جهانی
-    ضرورت ایجاد جنبش عقلی و فکری در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی
-    ایجاد حلقه های بحث و گفتگو در میان اصحاب و سران فکر و تعقل و اندیشه
-    تلاش بیشتر برای تربیت نیروهای متخصص در زمینه علم اقتصاد اسلامی
-    نیاز به ساختارهای جدید و مدیریت یکپارچه در حوزه علم و فناوری
-    تسلط کمپانیهای سرمایه داری غربی بر فعالیتها و پیشرفتهای پزشکی جهان
-    ایجاد نهادی برای طراحی و معماری برنامه های بلند مدت استراتژیک در مقاطع چند ده ساله
-    کارآموزی دانشجویان فنی در صنایع کشور به عنوان روشی برای ارتباط بیشتر دانشگاهها و صنایع
پس از سخنان نمایندگان جامعه علمی – دانشگاهی، رهبر معظم انقلاب اسلامی با اشاره به اهمیت فراوان دانشگاه در عزت و اقتدار ایران، تأکید کردند: کشور نیازمند جهاد علمی در همه رشته ها و عرصه هاست و اینجانب با دقت و وسواس و دلواپسی این مسئله بسیار مهم را دنبال خواهم کرد.
ایشان با اشاره به موانع و معارضه های موجود برسر راه پیشرفت علمی کشور افزودند: در فرهنگ اسلامی، معنای جهاد در هر عرصه ای تلاش برای در هم شکستن موانع و معارضه هاست و از این نگاه اسلامی، کشور حقیقتاً نیازمند جهاد علمی است.
حضرت آیت الله خامنه ای، انحصارگرایی و خِسَّت کشورهای پیشرفته علمی را در عرضه دانش و امکانات علمی از جمله موانع موجود در راه شکوفایی علمی کشور دانستند و خاطرنشان کردند: باید با جوشش درونی بر این مانع غلبه کنیم.
رهبر انقلاب اسلامی برخورداری ملت ایران از پیشینه پرافتخار علمی – فرهنگی و هوش و استعداد ایرانیان را زمینه های مساعدی برای دستیابی به قله های رفیع علم و دانش برشمردند و افزودند: انقلاب اسلامی، احساس بیداری و توانایی را نیز به مجموعه عوامل تعیین کننده پیشرفت علمی کشور افزوده است.
ایشان، پیشرفتهای تحسین برانگیز کشور را در زمینه های مختلف علمی – فناوری، نشانه توانایی مردم ایران در برداشتن گامهای بلندتر خواندند و افزودند: همه پیشرفتهای 30 سال اخیر را قدمهای اول راه پرفروغ پیشرفت علمی کشور بدانیم و با نگاه راهبردی، به قدمهای بلندتر فکر کنیم.
حضرت آیت الله خامنه ای، سخنان استادان دانشگاهها در این دیدار را بسیار خرسندکننده، متنوع، پرنکته و حاوی پیشنهادهای اجرایی برشمردند و افزودند: ایده جدید دانشگاه
حکمت بنیان، پیشنهاد تشکیل رصدخانه پیشرفت نقشه جامع علمی کشور و تأکید بر اهمیت علوم انسانی از زوایای مختلف، از جمله نکات مهمی بود که اندیشمندان محترم بیان کردند.
رهبر انقلاب اسلامی، انتقاد یکی از استادان درباره قدیمی بودن و تغییر نکردن سرفصلهای علوم انسانی را، ایرادی وارد دانستند و خاطرنشان کردند: این عیب، نشان دهنده نبود جرئت برای ورود به مناقشه فکری است که باید با لیبرال دمکراسی غربی وجود داشته باشد.
ایشان بیان پاسخ های مستدل اسلامی را درباره مسائل مطرح در علوم انسانی، روش صحیح مناقشه با علوم انسانی غربی دانستند و افزودند: استادان حوزه و دانشگاهها باید با شجاعت در این میدان حضور یابند و مسئولیت سنگین خود را در تدوین پاسخهای رهگشای اسلام ایفا کنند.
رهبر انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به پیشنهاد یکی از استادان زن درباره ضرورت ارتباط بیشتر رهبری با جامعه زنان افزودند: جامعه زنان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل می دهد و طبعاً با یک سازمان یا مجموعه قابل مقایسه نیست اما اساس این پیشنهاد صحیح است و باید ساز و کاری برای اطلاع از دیدگاههای زنان دانشمند فرزانه و تحصیلکرده کشور پیش بینی شود.
حضرت آیت الله خامنه ای، سخنان یکی دیگر از استادان دانشگاهها را درباره پیشرفتهای افتخارآمیز ایران در عرصه های پزشکی مورد اشاره قرار دادند و افزودند: پیشرفت در عرصه ها و علوم دیگر نیز کاملاً چشمگیر است اما عده ای مدام در گوشه و کنار آیه یأس می خوانند و برای ناامید کردن مردم و دانشجویان و دانشگاهیان تلاش می کنند.
ایشان، اینگونه افراد را موریانه های مخرب و ویرانگر خواندند و خاطرنشان کردند: طبعاً حرکت عظیم ملت ایران، مانند هر حرکت اجتماعی تاریخی با چالشهایی روبروست اما نهال انقلاب اسلامی امروز به شجره طیبه ای تبدیل شده و ایران، با طراوت تمام در حال رشد و پیشرفت است.
حضرت آیت الله خامنه ای، تولید فکر را بسیار مهم و حتی دشوارتر از تولید علم دانستند و افزودند: ایران مهد فلسفه است و لازم است استادان حوزه ها و دانشگاهها، در زمینه تولید فکرِ منبعث از نگاه فلسفی تلاش کنند.
رهبر انقلاب اسلامی، با اشاره به مراحل نهایی تصویب نقشه جامع علمی کشور تأکید کردند: این نقشه، به برنامه اجرایی نیاز دارد و مسئولان دستگاههای ذیربط برای تحقق نقشه جامع علمی، برنامه ای دقیق تدوین کنند.
ایشان التزام همه مراکز علمی – تحقیقاتی به نقشه جامع علمی را ضروری خواندند و افزودند: نقشه جامع علمی، زنده و پویا و به روز باشد و بر اجرای دقیق آن نظارت شود.
رهبر انقلاب اسلامی همچنین توسعه غیرهدفمند آموزش عالی را موجب اتلاف بودجه و نیروی انسانی خواندند و افزودند: نیازهای اصلی کشور را در حوزه های مختلف علوم و فناوری، شناسایی کنید تا تعداد دانشگاهها و دانشجویان، رشته های لازم و سطوح این رشته ها براساس این نیازها مشخص شود و وزارت علوم و آموزش عالی نیز تنها براساس این اهداف، به توسعه آموزش عالی اقدام کند.
حضرت آیت الله خامنه ای در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به روزهای آخر ماه مبارک رمضان، تلاش برای بهره گیری بیشتر از فضای لطف، رحمت، نورانیت و صفای الهی در این روزهای پایانی را توصیه کردند و افزودند: طهارت و صفای نفس برای همه انسانها مفید است اما برای دانشمندان و استادان، لازم تر، مفیدتر و پرسودتر است زیرا منش و رفتار استاد در تکوین شخصیت جوان دانشجو بسیار تأثیرگذار است.
ایشان از دیگر فواید طهارت نفس و معنویت استاد را، تشخیص جهت درست حرکت علمی دانستند.
در پایان این دیدار نماز مغرب و عشاء به امامت حضرت آیت الله خامنه ای اقامه شد و سپس حاضران روزه خود را به همراه رهبر انقلاب اسلامی افطار کردند.   »      

به مناسبت سالروز ربوده‌شدن امام موسی صدر

مسأله یک ملت
«در این‌جا لازم است من اشاره بکنم به عزیز گمشده مسلمانان جنوب لبنان یعنی امام موسای صدر که به وسیله ایادی دشمن بزرگ و امپریالیست‌ها و عمال و مزدورانشان ربوده شده است. من در این روز جمعه، روز جمعه آخر ماه رمضان با این دهان روزه و این اجتماع عظیمی که شما دارید و در این جوّ تقدس و صفا و قدس و معنویت دعا می‌کنم: پروردگارا! به حرمت محمد و آل محمد، این فرزند خلف اسلام و این مرد رزمنده مسلمان را به سلامت به اهلش برگردان!»

این بخشی از خطبه‌های نماز جمعه تهران در 17 مرداد 1359 به امامت آیت‌الله خامنه‌ای است که دغدغه ایشان و میلیون‌ها مسلمان در ایران و جهان را نسبت به سرنوشت امام ربوده شده شیعیان لبنان نشان می‌دهد. اما چند روز پس از ایراد این سخنان، جنگ تحمیلی عراق علیه ایران آغاز شد و با قرار گرفتن «مسأله جنگ» در رأس امور کشور، به‌طور طبیعی تا پایان دفاع مقدس، کم‌تر فرصتی برای پیگیری سرنوشت امام صدر دست داد.

جمهوری اسلامی حتی در میانه جنگ تحمیلی هم از پیگیری ماجرای ربوده‌شدن امام موسی صدر غافل نشده بود. برای نمونه آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور وقت در سفری که در آن زمان به لیبی داشتند، خواستار روشن‌ شدن‌ سرنوشت‌ امام‌ موسی‌ صدر شدند.

«ایشان در مورد وضعیت امام موسی صدر از قذافی سؤال کردند؛ که او (قذافی) از پاسخ دادن طفره رفت. حتی وقتی آقای خامنه‌ای از وضعیت امام موسی صدر سؤال می‌کنند، وی با دست گذاشتن بر روی شانه آقای خامنه‌ای، می‌گوید: اخی، از پرداختن به این مسأله صرف نظر کنید! آقای خامنه‌ای در پاسخ می‌فرمایند: این یک مسأله شخصی نیست؛ مسأله‌ای است که یک ملت با آن درگیر است!»
سید صدرالدین، فرزند امام موسی صدر تأکید می‌کند: «از جمله عواملی که متهمین پرونده ربوده‌شدن امام موسی صدر را به عقب‌نشینی از مواضع دروغین خود واداشت، دخالت ایران، به ویژه شخص رهبر انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای بود.»
این را دکتر صادق طباطبائی در نشست عمومی اتحاد ملی و انسجام اسلامی در پرتو سیره نظری و عملی امام موسی صدر می‌گوید.

نقطه عطف
با گذشت‌ چندسال از پایان جنگ تحمیلی‌ و عدم‌ پیگیری‌ جدی مسأله از سوی مسؤولان وقت، آیت‌الله خامنه‌ای در پیامی‌ به کنگره بزرگداشت امام موسی صدر، با عناوینی چون «اندیشمند پیشرو» و «علامه» از او یاد کرده و پس از مرور کارنامه وی در لبنان، می‌نویسند: «‌یقیناً‌ محروم‌ شدن‌ صحنه‌ لبنان‌ از حضور چنین‌ عنصر ممتاز و ارزشمندی‌ یک‌ خسارت‌ بزرگ‌ بوده‌ و هست‌ که‌ متأسفانه‌ عکس‌العمل‌ مناسب‌ خود را از سوی‌ مدعیان‌ طرفداری‌ از حقوق‌ بشر دریافت‌ نکرده‌ و امیدواریم‌ بی‌خبری‌ها در این‌ قضیه‌ با همت‌ صاحبان ‌همت‌ و مسؤولیت‌ پایان‌ یابد.»

هم‌زمان با برگزاری این همایش، برخی اعضای خانواده و دست‌اندکاران مؤسسه امام موسی صدر مانند خواهر و دختر ایشان به دیدار رهبر انقلاب می‌روند. دیداری که به یک نقطه عطف در پیگیری پرونده امام صدر تبدیل شد. زیرا رهبر انقلاب پس از «اظهار تأسف از این‌که این ماجرا تا امروز به تعویق افتاده و کار اساسی از طرف ایران انجام نشده» با صراحت گفتند: «این وظیفه جمهوری اسلامی است که با جدیت مسأله را پیگیری کند. در این سال‌ها غفلت شده است، باید جبران کنیم... آقای رئیس‌جمهور با جدیت پیگیری کنند. باید تمامی راه‌ها را تا آخر برویم؛ و لو بلغ‌ ما بلغ...»

اظهار نظر رهبر انقلاب، دست‌مایه تلاش‌های مسؤولان قرار گرفت تا مسأله با جدیت بیشتری پیگیری شود. خواهرزاده امام موسی صدر در نشستی با نمایندگان مجلس شورای اسلامی به ثمرات دیدار خانواده امام صدر با آیت‌الله خامنه‌ای اشاره کرده و می‌گوید: «در دیدار با رهبر معظم انقلاب ایشان پرونده را به رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه و رئیس قوه قضایه وقت ارجاع دادند و در آن زمان مذاکرات سیاسی قوت بیشتری گرفت و دادگاه لبنان با مستنداتی که به‌دست آورد احکامی نیز صادر کرد.»

امام و خانواده‌اش، تنها نیستند
سید صدرالدین، فرزند امام موسی صدر تأکید می‌کند: «از جمله عواملی که متهمین پرونده ربوده‌شدن امام موسی صدر را به عقب‌نشینی از مواضع دروغین خود واداشت، دخالت ایران، به ویژه شخص رهبر انقلاب آیت‌الله خامنه‌ای بود.» محسن کمالیان از فعالان مؤسسه و پرونده امام صدر نیز در گفت‌وگویی با روزنامه ایران، دیدار با رهبر انقلاب را شیرین‌ترین خاطره خود در طول چندین سال پیگیری این ماجرا می‌داند:

«یکی از شیرین‌ترین خاطرات من فضای امیدبخش یکی از جلسات‌ هیئت مدیره بود که پس از دیدار خانواده امام صدر با مقام معظم رهبری برپا شده بود. همان دیداری که مقام رهبری گفته بودند: مسأله امام صدر را تا آخر، حتی تا پیگیری قضایی پی خواهند گرفت. غروب آن روز در منزل آقای مهندس مهدی فیروزان داماد امام صدر جمع شدیم. آقایان صدرالدین صدر و فیروزان هرکدام جداگانه یک‌بار جزئیات دیدار را نقل و استنباط خود را بیان کردند. از جمله نقل کردند که در آن دیدار از وضعیت پیگیری قضایی مسأله امام صدر و احتمال اعمال نفوذ برخی صاحبان قدرت مثل نخست‌وزیر وقت لبنان ابراز نگرانی کرده بودند. آقای خامنه‌ای بلافاصله با اقتدار جواب داده بودند: این مسأله به ایران مربوط است و ما خود می‌دانیم که چگونه آن را پیش ببریم. خوب به یاد دارم که وقتی دوستان این جملات را نقل می‌کردند، فضای شیرینی آکنده از امید، آرامش، غرور و این احساس که امام صدر و خانواده او تنها نیستند، بر جلسه حاکم شده بود.»

سیدمحمد صدر، کارشناس ارشد وزارت امور خارجه و رئیس کمیته‌ ایرانی پیگیری سرنوشت امام موسی صدر معتقد است: «به دلیل همکاری نکردن قذاقی، هیچ چیزی در خصوص سرنوشت امام موسی صدر، مشخص نیست و هرچند مسؤولان رده بالای نظام، از جمله حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این‌باره تلاش‌هایی کرده‌اند، اما به دلیل همکاری نکردن برخی کشورها، پرونده مسکوت ماند.» با این‌ حال، پیگیری پرونده امام موسی صدر نه تنها در کمیته ویژه‌ای که به همین منظور در مجلس شورای اسلامی تشکیل شده بود، بلکه مستقیماً و از سوی رهبر انقلاب هیچ‌گاه متوقف نشد.
رهبری با صراحت گفتند: «این وظیفه جمهوری اسلامی است که با جدیت مسأله را پیگیری کند. در این سال‌ها غفلت شده است، باید جبران کنیم... آقای رئیس‌جمهور با جدیت پیگیری کنند. باید تمامی راه‌ها را تا آخر برویم؛ و لو بلغ‌ ما بلغ...»
برای نمونه «نبیه بری» رئیس مجلس لبنان و دبیرکل جنبش امل در حاشیه سومین کنفرانس بین‌‏المللی قدس و حمایت از حقوق ملت فلسطین که در فروردین 1385 با حضور رهبر انقلاب گشایش یافت، اعلام کرد: «در جمهوری اسلامی ایران، مقام معظم رهبری، حضرت آیت‌‏الله خامنه‌‏ای، توجه خاصی به مسأله پیگیری سرنوشت امام موسی صدر دارند.»

امانت صدر
در مقاله «پژوهشی پیرامون شخصیت برجسته معاصر خاورمیانه؛ مروری بر زندگی، اندیشه‌ها و زمینه‌های ناپدید شدن امام موسی صدر» ادعا شده که آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی از هم‌مدرسه‌ای‌های امام صدر در دوران تحصیل در حوزه علمیه قم بوده‌اند، اما به نظر می‌رسد تنها این پیشینه یا مواردی همچون شباهت شخصیتی و فکری رهبر انقلاب و امام صدر در زمینه‌‌هایی مانند پیگیری جدی تقریب مذاهب اسلامی، روابط نزدیک با برخی روشنفکران و فتاوای اجتهادی روزآمد یا دغدغه تحول در حوزه و... نیست که موجب اهمیت یافتن سرنوشت امام موسی صدر برای آیت‌الله خامنه‌ای شده است. آنچه بیش از هرچیز این دو شخصیت را به هم پیوند می‌زند، قرارگیری هردوی آن‌ها در موقعیت رهبری اجتماعی و سیاسی مسلمانان در منطقه‌ای حساس از جهان و به‌ویژه رویارویی با مسأله فلسطین و مقاومت اسلامی است.

امام صدر اسرائیل را «شرّ مطلق» و هرگونه همکاری با آن را حرام می‌دانست و معتقد بود «شرف قدس اجازه نمی‌دهد که به دست غیرمؤمنان آزاد شود.» از این رو او را به درستی پدر مقاومت اسلامی در برابر رژیم غاصب صهیونیستی خوانده‌اند.
با ربوده شدن امام موسی صدر و سستی برخی همراهان وی در جنبش اَمَل در برابر دشمن متجاوز، شکافی در میان پیروان وی پدید آمد و سرانجام موجب شکل‌گیری حزب‌الله لبنان شد که هسته اولیه رهبران آن از میان شاگردان امام صدر و البته وفاداران به انقلاب اسلامی و امام خمینی(ره) بودند.

سیدحسن نصرالله خود را از پیروان امام موسی صدر و هم‌زمان تحت تأثیر شخصیت‌هایی چون امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای می‌داند:
«باید اعتراف کنم که بسیار تحت تأثیر امام موسی صدر هستم. البته اگر بخواهم دقیق‌تر بگویم باید بگویم که من تحت تأثیر چهار شخصیت بزرگ هستم: حضرت امام خمینی(ره)، حضرت امام موسی صدر، رهبر معظم انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و شهید بزرگ‌وار سیدمحمدباقر صدر. نه تنها من بلکه همه جوانان مجاهد و انقلابی لبنان تحت تأثیر این چهار شخصیت عظیم و بزرگ‌وار هستند... من می‌توانم ادعا کنم که با تفکر و نوع نگاه حضرت امام خمینی(ره) و حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به موضوعات مختلف به‌طور کامل آشنایی دارم و از طرف دیگر یک کار مطالعاتی گسترده روی اندیشه‌ها و آثار امام موسی صدر انجام داده‌ام. به اعتقاد من هیچ تفاوت و اختلاف اساسی میان تفکر و آراء امام خمینی(ره) و امام موسی صدر وجود ندارد.»

گرچه در هنگام پایه‌گذاری حزب‌الله، امام موسی صدر دیگر در میان مبارزان وفادار مقاومت نبود تا آن را رهبری کند اما با اشاره امام خمینی(ره) که با انقلاب اسلامی ذهن‌ها و قلب‌های مسلمانان جهان به‌ویژه جامعه شیعی لبنان را به خود متوجه کرده بود، آیت‌الله خامنه‌ای مسؤول مستقیم و تام‌الإختیار روابط ایران با حزب‌الله شد و این ارتباط پس از رحلت بنیان‌گذار انقلاب نیز ادامه یافت.

سید حسن نصرالله در دیدار با جمعی از طلاب حوزه علمیه قم می‌گوید: «از حضرت امام خواستیم که در مسأله لبنان کسی نماینده شما باشد که مزاحم وقت حضرت‌عالی نشویم. امام آن زمان فرمودند نماینده تام‌الإختیار من آقای خامنه‌ای هستند. آقا هم خیلی با ما مهربان بودند. از زمان انعقاد نطفه حزب‌الله، آقا مسؤول ما بود. ایشان در مسائل اسرائیل کارشناس‌تر از کارشناسان است. خلاصه کار را ادامه دادیم؛ اما امام فرموده بودند تا اخراج کامل ادامه دهید. تا این‌که امام رحلت کرد. رسیدیم خدمت آقا که الان شما رهبر ما هستید، یک نفر را معرفی کنید تا زیاد مزاحم شما هم نشویم. آقا فرمودند: نه خیر؛ مسأله اسرائیل و لبنان مربوط به من است و من خودم مسؤول این مسأله هستم.»
امام صدر اسرائیل را «شرّ مطلق» و هرگونه همکاری با آن را حرام می‌دانست و معتقد بود «شرف قدس اجازه نمی‌دهد که به دست غیرمؤمنان آزاد شود.» از این رو او را به درستی پدر مقاومت اسلامی در برابر رژیم غاصب صهیونیستی خوانده‌اند.
دبیر کل حزب‌الله لبنان همچنین معتقد است که این ارتباط، نقش اساسی در کام‌یابی‌های مقاومت مانند عقب‌ راندن اسرائیل از جنوب لبنان و پیروزی در جنگ 33 روزه داشته است: «آقا خصوصیات تک تک ما را می‌شناسند. این ارتباط عمیق از مهمترین عوامل پیروزی و از بزرگ‌ترین برکات برای حزب‌الله بود.»

محمد یزبک، عضو شورای رهبری حزب‌الله و رئیس کمیته شرعی این حزب نیز  معتقد است: «محبوبیت آیت‌الله خامنه‌ای در لبنان فوق تصور است. بزرگ و کوچک به او احترام می‌گذارند و قدر او را می‌دانند و او را دوست دارند؛ به ویژه در مواضع اساسی و کلیدی. ایشان در رهبری و تدبیر خود موفق شده‌اند مردم را با خود پیوند دهند و محبت مردم را به خود جلب کنند.»

نصرالله نیز دامنه تأثیر این ارتباط را منحصر به بعد نظامی نمی‌داند و می‌گوید: «ما تا سی سال پیش یک مؤسسه یا مدرسه نداشتیم. اما شیعه امروز قوی‌ترین طایفه لبنان است. از لحاظ نظامی قوی‌ترین نیرو هستیم در لبنان و قابل مقایسه با اسرائیل شده‌ایم. حزب‌الله بزرگ‌ترین حزب سیاسی لبنان است. یکی از ممتازترین رادیوها و بهترین شبکه‌های عربی (المنار) برای حزب‌الله است. شیعه قوی‌ترین جریان را در لبنان دارد و الان دیگران از ما تقیه می‌کنند. بر عکس گذشته که ما تقیه می کردیم! ما آینده را برای خود می‌دانیم.»

به این ترتیب به نظر می‌رسد رهبر انقلاب علاوه بر پیگیری جدی پرونده امام موسی صدر، توانسته‌اند امانت بزرگ وی یعنی مقاومت اسلامی در برابر اسرائیل را حفظ نموده و با رهبری خود آن را گسترش دهند و به پیروز‌ی‌های ارزشمندی برسانند که آرزوی آن امام در بند بوده است.   »      

پنج ویژگی تاریخ‌شناسی رهبر انقلاب

توجه رهبر انقلاب به رویدادهای تاریخی صدر اسلام برای فهم و تبیین حوادث روزگار معاصر، در نگاشته‌ها یا سخنرانی‌های ایشان در سال‌های اخیر و به‌ویژه در پی رویدادها و تنش‌های سیاسی پس از انتخابات دهم، ابعاد گسترده‌تری یافته است.
این توجه تابع و متاثر از منطق استواری است که در نگاه رهبری می‌تواند به عنوان یک راهبرد اصولی در جهت تحقق بصیرتی فراگیر برای عموم از یک‌سو و خواص و نخبگان از سوی دیگر، به شمار آید و توسعه و کاربردی کردن آن باید در دستور کار دستگاه‌های علمی، پژوهشی و فرهنگی قرار گیرد.

این نگاشته تلاشی محدود در این عرصه است که با هدف استخراج شاخصه‌های اساسی تاریخ‌نگری و تاریخ‌فهمی مؤثر و کارآمد- آنچنان که مورد نظر رهبر معظم انقلاب است- به واکاوی اشارات تاریخی در آثار قلمی و بیانات شفاهی ایشان می‌پردازد.
تکرار مکرر حوادث تلخ تاریخی و ارتکاب مجدد خطاهایی توسط انسان‌های مؤثر بر زندگی بشر نشان می‌دهد که انسان آنچنان که باید، پندپذیر و عبرت‌آموز نبوده است.
رهبر انقلاب می‌فرمایند: «قرآن به ما مى‌گوید: نگاه کنید و از گذشته‌ى تاریخ، درس بگیرید. حال ممکن است بعضى بنشینند و فلسفه‌بافى کنند که «گذشته، براى امروز نمى‌تواند سرمشق باشد» ... کارى به کار آن‌ها نداریم. قرآن‌که صادق مصدِّق است، ما را به عبرت گرفتن از تاریخ دعوت مى‌کند.» (سخنرانی 20 خرداد 75 در جمع فرماندهان لشکر 27 محمد رسول‌الله(ص))

اما تاریخ و تاریخ‌خوانی برای آن‌که بتواند آموزنده و معرفت‌زا باشد نه اغواکننده و فتنه‌افزا، باید از شرایطی برخوردار باشد که هم متوجه متن تاریخ است و هم ناظر به نگرش و بینش پژوهشگر تاریخ. برخی از اهم این موارد که می‌توان آن را از مجموعه بیانات یا دروس تاریخی رهبری استخراج نمود، عبارتند از:
1. فهم دقیق و صحیح رویدادهای تاریخی
2. برداشت جامع و چندبعدی از رویدادهای تاریخی
3. توجه به زمینه‌های پشت‌پرده جریان‌های تاریخی
4. تکرارپذیری وقایع تاریخی
5. مسئولیت بشر در ساخت تاریخ، نه مدارای با آن

متن کامل این یادداشت را اینجا بخوانید.   »      

جنگ سی و سه روزه و اثبات نظریه قدرت متافیزیکی

یکی از شروط صحت استدلال‌های علمی تکرار شواهد مدعای آن‌ها در شرایط مختلف است. استدلال باید در وضعیت‌های گوناگونی به محک آزمون درآید و همواره صادق باشد تا بتوان آن را معتبر دانست. شواهدی که برای اثبات نظریه‌ی کارابودنِ امدادهای غیبی و تأییدات متافیزیکی در محیط بین‌الملل در اختیار داریم، عموماً مربوط به پدیده‌ی انقلاب اسلامی ایران هستند (مانند خود پیروزی انقلاب، حادثه‌ی طبس، جنگ تحمیلی وغیره)، لذا ممکن است با این توجیه مواجه شویم که انقلاب اسلامی یک استثنا در محیط  بین‌‌الملل بوده و مسائل آن قابل تعمیم به دیگر نقاط جهان نمی‌باشد. اما وقوع جنگ سی و سه روزه میان حزب‌الله لبنان و رژیم صهیونیستی به عنوان رویدادی شگرف و غیرقابل پیش‌بینی در آغازین سال‌های هزاره‌ی سوم که در یک بستر جغرافیاییِ کاملاً متفاوت با موطن انقلاب اسلامی حادث گردید، مهر تأییدی بر صدق نظریه‌ی قدرت متافیزیکی به عنوان یادگار جاودانه‌ی امام‌خمینی(ره) بود.

پایان افسانه شکست‌ناپذیری
رژیم صهیونیستی که از همان آغاز پیداییِ نامشروع خود در همۀ رویارویی‌های نظامی با اعراب، مقتدرانه بر آن‌ها فائق آمده بود به نحوی که شکست‌ناپذیری اسرائیل در مقابل ارتش‌های عربی عملاً حکم یک قاعده‌ی ابطال‌ناشدنی را داشت، در تابستان 2006م با هدفِ از پیش طراحی شده‌ی حذف موجودیت حزب‌الله، از زمین، هوا و دریا یورش همه‌جانبه‌ای را به لبنان آغاز کرد. نابرابری طرفینِ درگیر در جمیع ابعاد به قدری ملموس و واضح بود که پیش‌بینی پیروز میدان چندان دشوار به نظر نمی‌رسید و اکثر تحلیلگران کار حزب‌الله را حداکثر ظرف چند روز پایان‌یافته می‌انگاشتند. بدین ترتیب همه‌چیز دست به دست هم داده بود تا بار دیگر شرایطی مشابه شرایط جنگ عراق با ایران و البته در مقیاس کوچک‌تر بوجود آید. جالب اینکه این‌بار نیز روند حوادث به‌گونه‌ای طی شد که در ذهن هیچ تحلیلگرِ مادی‌گرا و مشاهده‌محوری نمی‌گنجید و آنچه سرانجام اتفاق افتاد یعنی پیروزی قاطع و ناباورانه‌ی حزب‌الله، اعجاب همگان را برانگیخت تا علامت سؤال تازه‌ای در ذهن صاحب‌نظران روابط بین‌الملل و مسائل نظامی و استراتژیک نقش بندد که چگونه ممکن است اسرائیلِ دهه‌ی هفتاد، ظرف مدت شش روز و به سهولت، طومار ارتش‌های عرب را درهم می‌پیچد اما اسرائیلِ تابستان 2006م که بسیار نیرومندتر و مهیاتر از قبل گردیده، علی‌رغم پشتیبانی قدرت-های بزرگ جهانی، نه در مقابل یک ارتش کلاسیک بلکه در رویارویی با گروهی چریکی با تسلیحات ابتدایی پس از سی و سه روز نبرد سهمگین، مفتضحانه مغلوب می‌شود؟ چطور می‌توان باور کرد که چند رزمنده‌ی شیعه‌ی لبنانی با موشک‌انداز RPG دشت‌های جنوب این کشور را به گورستان تانک‌های پیشرفته مرکاوا و جهنمی برای کماندوهای آموزش‌دیده‌ی گولانی مبدل سازند؟ و سؤالاتی از این قبیل.
وقوع جنگ سی و سه روزه میان حزب‌الله لبنان و رژیم صهیونیستی که در یک بستر جغرافیاییِ کاملاً متفاوت با موطن انقلاب اسلامی حادث گردید، مهر تأییدی بر صدق تئوری قدرت متافیزیکی به عنوان یادگار جاودانه‌ی امام‌خمینی(ره) بود.
به نظر می‌رسد این‌بار نیز نظریه‌هایی که ریشه در معرفت‌شناسی و هستی‌شناسیِ مادی‌گرایانه دارند، از تحلیل رویدادهای غیرطبیعی لبنان عاجز خواهند ماند؛ لکن همه‌ی این حوادثِ به ظاهر ناباورانه و خارق عادت را می‌توان در چارچوب نظریه‌ی قدرت متافیزیکی امام‌خمینی(ره) تحلیل و برای آن‌ها دلایلی پذیرفتنی ارائه نمود. باید گفت که فرمانده‌ی اجرایی و رهبر ایدئولوژیک حزب‌الله لبنان که در حقیقت دانش‌آموختۀ مکتب فکری حضرت امام به شمار می‌آید، با اِشراف و اعتقاد راسخ به نحوه‌ی کارکرد منبع قدرت ماورایی، عیناً همان دستورالعمل تجویزیِ امام راحل را در یک بستر جغرافیایی متفاوت به اجرا گذاشت و با دریافت بازخوردی مشابه، کارایی آن را به عنوان دستورالعملی عام و جهان‌شمول بار دیگر اثبات کرد تا ضمن افزودن مصداق عینی تازه‌ای به جمع استقرائات موجود، نظریه‌ی قدرت متافیزیکی را یک گام بلند دیگر در مسیر حدفاصل میان نظریه‌سازی، قاعده‌سازی و قانون‌سازی پیش برده است.

سربازانی از آسمان
سیدحسن نصرالله برای غلبه بر اسرائیل در نبرد سهمگین تابستان 2006م از راهبرد قرآنیِ «خانه‌ی عنکبوت» بهره جست و ضعف مفرط سپاه خود را از حیث مؤلفه‌های مادی با استفاده‌ی هوشمندانه از منابع ماورایی به بهترین نحوی پوشش داد. وی چندی پیش از آغاز جنگ سی و سه روزه در ارزیابی قدرت افسانه‌ای اسرائیل، آن را سست‌تر از خانه‌ی عنکبوت خوانده بود: «واللهِ هی أوهَنُ مِن بَیتِ العَنکَبوت». پشتوانه‌ی این استراتژی، قانون محتوم، فراگیر و لایتغیرِ نظام تکوین است که در آیه‌ی چهل و یکم سوره‌ی عنکبوت تقریر شده است: «مَثَلُ الّذینَ اتّخَذُوا مِن دُونِ اللهِ أولیاءَ کَمَثَلِ العَنکَبُوتِ إتّخَذَت بَیتاً وَ إنَّ أوهَنَ البُیُوتِ لَبَیتُ ا‌لعَنکَبُوتِ...»؛ مثل آنان که غیر خدا را به دوستی برگرفتند، ]در سستی و بی‌بنیادی[ حکایت خانه‌ای ا‌ست که عنکبوت بنا می‌کند و سست‌ترین بناها خانۀ عنکبوت ا‌ست... (عنکبوت/41)

از سیاق آیه‌ی فوق چنین استفاده می‌شود که قدرت‌های غیر الهی و الحادی هرقدر هم که بزرگ و پرجبروت با‌شند، در مواجهه با منبع قدرت لایزال متافیزیکی، پوشالی و همچون خانه‌ی عنکبوت سست‌بنیاد‌ اند. بر این مبنا راز پیروزی غیرقابل پیش‌بینی حزب‌ا‌لله لبنان از نظرگاه قرآن کریم در خارج نمودن قانون خانه‌ی عنکبوت از صِرف یک اعتقاد مذهبی و ساری و جاری دانستن آن در عرصه‌ی روابط بین‌الملل نهفته است. نصرالله و یاران وی به خاطر باور یقینی به کارابودن این قانون، بدون هیچ‌گونه هراسی از قدرت عظیم رژیم صهیونیستی، تنها خود را در معرض شمول امدادهای غیبی و قدرت‌های ماورایی قرار دادند و با تسلیحات سبک نظامی توانستند یکی از مقتدرترین ارتش‌های جهان را که نشان ارتش بی‌شکست خاورمیانه را بر سینه داشت، در عین پشت‌گرمی به حمایت سیا‌سی ابرقدرت‌ها به زانو درآوردند. آنها بجای شعار و رجزهای میان‌تهی، سستیِ بنیادِ عنکبوتیِ اسرائیل را در صحنه عمل نمایان ساختند تا جایی که چاره‌ای جز تسلیم و سرفرود آوردن در برابر این استدلال روشن برای ناظران مُنصف باقی نمی‌ماند.

رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در پیام تبریک خود به مناسبت پیروزی غرورآفرین حزب‌ا‌لله لبنان در جنگ سی و سه روزه به تحلیل این پیروزی از منظر نظریه‌ی قدرت متافیزیکی پرداخته و نکات مهمی را خاطرنشان کرده‌اند که اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد. در قسمت‌هایی از پیام ایشان چنین می‌خوانیم:
چطور می‌توان باور کرد که چند رزمنده‌ی شیعه‌ی لبنانی با موشک‌انداز RPG دشت‌های جنوب این کشور را به گورستان تانک‌های پیشرفته مرکاوا و جهنمی برای کماندوهای آموزش‌دیده‌ی گولانی مبدل سازند؟

به ملت‌های عرب عزت بخشیدید
«شما توانستید به حول و قوه‌ی الهی ثابت کنید که برتری نظامی به ابزار و سلاح و هواپیما و ناو و تانک نیست. به قدرت ایمان و جهاد و فداکاری همراه با عقل و تدبیر است. شما برتری نظامی خود را بر رژیم صهیونیستی تحمیل کردید؛ تفوّق معنوی خود را در ابعاد منطقه‌ای و جهانی تثبیت نمودید؛ افسانۀ شکست‌ناپذیری و هیبت دروغین ارتش صهیونیست را به سخره گرفتید و آسیب‌پذیری رژیم غاصب را به نمایش گذاشتید. شما به ملت‌های عرب عزت بخشیدید و توانایی‌های آنان را که ده‌ها سال به وسیله‌ی تبلیغات و سیاست‌های استکباری انکار شده بود، در صحنه عمل به همه نشان دادید. آنچه اتفاق افتاد، حجتی از سوی خداوند بر همه‌ی دولت‌ها و ملت‌های اسلامی و به ویژه در منطقه‌ی خاورمیانه است. شما بار دیگر مصداق این کلام نورانی شدید: «قَد کانَ لَکُم آیَه فی فِئَتَینِ التَقَتَا فِئَه تُقاتِلُ فی سَبیلِ اللهِ وَ اُخری کافِره یَرَونَهُم مِثلَیهِم رأیَ العَینِ وَ اللهُ یُؤَیِّدُ بِنَصرِهِ مَن یَشاءُ إنَّ فی ذلکَ لَعِبرَه لأولی الأبصارِ» (آل‌عمران/13) این أولوالأبصار، امروز توده‌های میلیونی و جوانان غیور و مؤمن در کشورهای منطقه و سیاسیون سالم و زمام‌داران و رهبران مستقل و خردمندند... دشمن یعنی آمریکا و اسرائیل از صبر و هوشمندی و دلاوری ملت لبنان غافل بود، از توانایی بازوان ستبر لبنان غافل بود، از سنت الهیِ «...کَم مِن فِئَه قَلیلَه غَلَبَت فِئَه کَثیرَه بِإذنِ اللهِ وَ اللهُ مَعَ‌الصَّابِرینَ»(بقره/ 249) غافل بود ...» [متن کامل پیام]

رهبر انقلاب در پیام خود به دو قاعده از قواعد مهم پیرامون نحوه‌ی کارکرد قدرت متافیزیکی اشاره نموده و تحقق آنها را عامل پیروزی حزب‌الله در نبرد تابستان 2006م دانسته‌اند. یکی آیه‌ی سیزده سوره‌ی آل‌عمران که می‌توان آن را قاعده‌ی خطای دید در هنگام جنگ نام نهاد. مطابق با قاعده‌ی مذکور هرگاه گروهی از مؤمنان که در راه خدا جهاد می‌کنند، در رویارویی گروهی از کفار قرار گیرند، بر اثر دخالت نیروهای متافیزیکی، کافران دچار خطای دید شده و سپاه مؤمنین را دوبرابر تعداد واقعی‌شان می‌بینند. قاعده‌ی دیگر نیز که در آیه‌ی 249 سوره‌ی بقره طرح گردیده، به بی‌تأثیر بودن کمیّت سپاه دشمن در معادلات جنگ و امکان غلبۀ یک اقلیت کم‌شمار بر جمعی کثیر در صورت پشتیبانی امدادهای ماورایی اشاره دارد. با این حساب می‌توان نتیجه گرفت که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای راز برتری حزب‌الله را نه در ضعف یا ناکارآمدی ماهویِ ارتش اسرائیل که در تحقق پیش‌شرط‌های لازم جهت به‌کار افتادن موتور عظیم مولّد انرژی متافیزیکی و بالطبع نفوذگذاریِ ناپیدای آن در صحنه نبرد می‌داند؛ زیرا اسرائیل همان قدرت بلامنازع دهه-های اخیرِ منطقه و چه‌بسا توانمندتر و مهیاتر از هر زمان دیگر است. تنها چیزی که در این معادله تغییر یافته است، همان دخیل بودن یک منبع ماورایی قدرت‌آفرین می‌باشد که به دلیل ذات غیرمادی و مشاهده-ناپذیرش، از سوی طراحان و استراتژیست‌های اتاق جنگ اسرائیل لحاظ نگردید و همین اشتباه فاحش محاسباتی، طومار ارتش نام‌آور صهیونیست را درهم پیچید.

در مجموع باید گفت که گزاره‌ی فرمانده‌ی حزب‌الله لبنان که «اسرائیل سست‌تر از خانه عنکبوت است» در واقع تکرار همان گزاره‌ی مشهور حضرت امام‌خمینی(ره) یعنی «آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند» با استفاده از واژگانی متفاوت بود. لذا این حقیقتِ غیرقابل انکار که حضرت امام و سیدحسن نصرالله در ظروف زمانی و مکانی مغایر هم، هر دو یک راهبرد واحد را به محک آزمون درآورده و بازخورد مشابهی را دریافت کرده‌اند، کمک بسیار شایان توجهی به اثبات تئوری قدرت متافیزیکی خواهد نمود.
    »      

پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ایام ماه مبارک رمضان، بخش‌هایی از توصیه‌ها و نصایح اخلاقی معظم‌له را به همراه تلاوت سوره‌ای از قرآن کریم منتشر می‌کند:
«لقد خلقنا الأنسان فى احسن تقویم»
چهارمین نقطه‌ى اصلى این جهان‌بینى [بینش اسلامی]، عبارت است از استعداد بى‌پایان انسان در دارا بودن تمام چیزهایى که براى تعالى کامل انسان لازم است. انسان استعداد دارد که تا آخرین نقطه‌ى تعالى حیاتِ ممکنات بالا برود؛ اما بقیه‌ى موجودات این امکان را ندارند. در آیه‌ى شریفه‌ى «لقد خلقنا الأنسان فى احسن تقویم»، «احسن تقویم» معنایش این نیست که ما جسم انسان را طورى آفریده‌ایم که مثلاً سرش با دستش با چشمش با تنش تناسب دارد؛ این‌که مخصوص انسان نیست؛ هر حیوانى نیز همین‌طور است. در بهترین تقویم، یعنى در بهترین اندازه‌گیرى انسان را آفریده‌ایم؛ یعنى آن اندازه‌گیرى‌اى است که رشد او دیگر نهایت و اندازه‌اى ندارد؛ تا آن‌جایى مى‌رود که در عالم وجود، سقفى بالاتر از آن نیست؛ یعنى مى‌تواند از فرشتگان و از موجودات عالى و از همه‌ى اینها بالاتر برود. اگر بشر بخواهد این سیر را داشته باشد، جز با استفاده از امکانات عالم ماده ممکن نیست. این هم جزو مسلّمات است؛ لذا مى‌گوید «خلق لکم ما فى‌الأرض جمیعا» بنابراین سیر تعالى و تکاملى انسان در خلأ نیست؛ با استفاده‌ى از استعدادهاى ماده است؛ بنابراین با هم سیر مى‌کنند؛ یعنى شکوفایى انسان، همراه با شکوفایى عالمِ ماده و عالمِ طبیعت است؛ این در شکوفایى او اثر مى‌گذارد، او در شکوفایى این اثر مى‌گذارد و پیشرفتهاى شگفت‌آور را به وجود مى‌آورد.
بیانات در دیدار کارگزاران نظام جمهورى اسلامى ایران 1379/09/12
[ادامه]   »      

فلسطین آزاد خواهد شد؛ در این هیچ شبهه‌اى نداشته باشید. فلسطین قطعاً آزاد خواهد شد و به مردم بر خواهد گشت و در آنجا دولت فلسطینى تشکیل خواهد شد؛ در اینها هیچ تردیدى نیست؛ اما بدنامى آمریکا و بدنامى غرب برطرف نخواهد شد. اینها همچنان بدنام خواهند بود. شکى نیست که بر اساس حقایقى که خداى متعال تقدیر کرده است، خاورمیانه‌ى جدید شکل خواهد گرفت. این خاورمیانه، خاورمیانه‌ى اسلام خواهد بود... رهبر انقلاب، 8/12/1388   »      

در سالروز شهادت وصیّ پیامبر اعظم، حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‌السلام، مراسم سوگواری و عزاداری آن حضرت، ظهر امروز با حضور قشرهای مختلف مردم و  رهبر معظم انقلاب اسلامی در حسینیه امام خمینی(ره) برگزار شد.
در این مراسم که بعد از نماز جماعت ظهر به امامت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شد، شرکت‌کنندگان، در عزای شهادت مظلومانه مولای متقیان به سوگواری پرداختند.
خاطرنشان می شود مراسم عزاداری و سوگواری مولی‌ الموحدین، امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در روزهای نوزدهم، بیستم و بیست و یکم ماه مبارک رمضان در حسینیه امام خمینی (ره) برگزار شد.   »      

این فلش، مجموعه‌ای است درباره «قاطعیت و مدارای امیرالمؤمنین علیه‌السلام» در برخور با مخالفان حکومت؛ که در آن به بررسی سه جنگ جمل، نهروان و صفین، و اتفاقات پیرامونی آن و رفتار حضرت علی علیه‌السلام در قبل و حین آن می‌پردازد. این مجموعه در آستانه سالروز شهادت حضرت امیرالمؤمنین(علیه‌‌‌‌‌السّلام) منتشر می‌شود. [دریافت فلش؛ 5 مگابایت]

لازم به ذکر است که رهبر معظم انقلاب در نماز جمعه بیستم شهریورماه هشتاد و هشت، به تشریح سلوک سیاسی حضرت امیرالمؤمنین [دریافت نمودار درختی] پرداختند و فرمودند: «میتوان على (علیه‌‌‌‌‌السّلام) را با خود داشت؛ پیشاپیش حرکت خود و پیش روى خود داشت، مشروط بر اینکه ما سیره‌‌‌‌‌ى امیرالمؤمنین و رفتار امیرالمؤمنین(علیه‌‌‌‌‌السّلام) را مثل یک سرمشق مورد توجه قرار بدهیم.»   »      

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به ملت‌های مسلمان در سراسر جهان، با اشاره به فاجعه عظیم سیل در پاکستان و ابعاد گسترده خسارت‌ها و نیاز میلیون‌ها مسلمان پاکستانی به کمک فوری، تأکید کردند: باید در این موقعیت خطیر، براساس اخوت اسلامی به وظیفه خویش عمل کنیم و به یاری این برادران و خواهران مصیبت‌زده بشتابیم.
متن پیام ولی امر مسلمین جهان به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم
امت بزرگ اسلامی
فاجعه سیل‌زدگی که برادران و خواهران مسلمان پاکستانی را در محنتی بزرگ فرو برده است، هر روز ابعاد گسترده‌تری می‌یابد. این فاجعه مناطق بسیاری از شمال تا جنوب پاکستان را دربر گرفته و میلیون‌ها نفر را آواره کرده است. گستردگی این بلای خانمان‌سوز موجب شده است که امدادرسانی نیز با دشواری فراوان مواجه شود.
ملت مسلمان پاکستان در حالی با این مصیبت بزرگ مواجه است که نیروهای اشغالگر و متجاوز آمریکایی مستمراً با دستاویز قرار دادن بهانه‌های واهی، خاک این کشور اسلامی را در معرض تاخت و تاز قرار می‌دهند.

ملت‌های شریف مسلمان
حجم خسارت‌های وارده چنان گسترده است که افزون بر نیاز فوری و مبرم میلیون‌ها برادر و خواهر ما و شما به آذوقه، لباس و محل سکونت، بخش عظیمی از زیرساخت‌های پاکستان از بین رفته است. متأسفانه سازمان‌های بین‌المللی وظیفه خود یعنی خدمت‌رسانی به انسان‌های مصیبت‌زده را به خوبی انجام نداده‌اند، امری که به نوبه خود درخور توجه و موشکافی است.

برادران و خواهران مسلمان
حجم کمک‌های ما هر چه باشد، اندکی است در برابر اقیانوس نیاز سیل‌زدگان پاکستانی، اما باید در این موقعیت خطیر، براساس اخوت اسلامی به وظیفه خویش عمل کنیم و به یاری این برادران و خواهران مصیبت‌زده بشتابیم. نکته‌ای که باید دولت‌های اسلامی و سازمان‌های بین‌المللی به آن بیشتر توجه کنند، یاری رساندن به دولت پاکستان در طراحی و اجرای چگونگی مقابله با این محنت و نحوه امدادرسانی و تبعات فوری و درازمدت آن است امری که یقیناً در موقعیت‌های اضطراری، هر حکومتی را در پرداختن به امدادرسانی به صورت کامل و همه‌جانبه با مشکل مواجه می‌سازد.

سیدعلی خامنه‌ای
9/شهریور ماه/1389
20/رمضان المبارک/1431   »      

حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب اسلامی، عصر امروز در دیدار رئیس جمهور و هیأت دولت، حفظ جهت گیریهای اساسی دولت همچون پایبندی به ارزشها – عدالت طلبی – ساده زیستی – دوری از اشرافیگری – تلاش و خدمت بی وقفه و استکبارستیزی را  ضروری خواندند و تأکید کردند: تسهیل زندگی مردم و توجه به سند چشم انداز در جهت گیرهای دولت مورد اهتمام بیشتر قرار گیرد.
رهبر انقلاب اسلامی در این دیدار که به مناسبت هفته دولت و سالروز شهادت شهیدان رجایی و باهنر (رئیس جمهور و نخست وزیر سالهای اول انقلاب) صورت گرفت این دو شهید گرانقدر را مظهر کار و تلاش مومنانه و پایبندی بی اغماض به اصول و ارزشها دانستند و خاطر نشان کردند: ماندگار شدن یاد این چهره های نورانی، نشانه تشکر خداوند از بندگان مخلصی است که با همه وجود برای اسلام کار و تلاش می کنند و ارزشهای اسلامی – انقلابی را در کارهای خود متبلور می سازند.
ایشان با اشاره به فتنه طراحی شده سال 88، افزودند: این فتنه، ضربه سختی به روند کار و پیشرفت کشور وارد کرد و به دشمن روحیه داد اما ملت و دولت با اعتماد و ایمان و ایستادگی، کارها را پیش بردند و به لطف خداوند، توفیقات خوبی نصیب دولت شد که این مسئله نیز، نمودی از پایبندی به جهت گیریهای شهیدان رجایی و باهنر به شمار می رود.
حضرت آیت الله خامنه ای، احساس افتخار و سربلندی از پایبندی به شعارهای انقلاب را رمز توفیقات دولت خواندند و به رئیس جمهور و هیأت دولت خاطرنشان کردند: مردم نیز به خاطر شعارهایی مانند عدالت طلبی – پایبندی به دین و استکبار ستیزی به شما اقبال کرده اند و تلاش کنید که این جهت گیریها را با شدت و جدیت حفظ کنید.
رهبر انقلاب اسلامی در بیان جهت گیری های ضروری در فعالیتهای دولت به «آسان کردن زندگی برای مردم» اشاره کردند و افزودند: این سرفصل مهم باید مورد توجه کامل قرار داشته باشد تا ابعاد مختلف زندگی مردم، از تسهیل و راحتی و امنیت برخوردار باشد.
ایشان سند چشم انداز را یکی دیگر از جهت گیری های لازم دولت دانستند و افزودند: سند چشم انداز، نقشه راه 20 ساله کشور است که با دقت و با توجه به واقعیات تنظیم شده و باید در همه شرایط مورد توجه کامل باشد.
رهبر انقلاب با اشاره به گذشت 5 سال از آغاز اجرای این سند راهبردی افزودند: باید مسیری را که در این مدت پیموده شده مورد بررسی جدی قرار دهیم و به گونه ای عمل کنیم که متناسب با دوره های مختلف زمانی، اهداف سند چشم انداز محقق شود.
ایشان خاطرنشان کردند: اگر بی توجه به این سند بسیار مهم، ده سال جلو برویم طبعاً در مدت باقی مانده امکان تحقق اهداف چشم انداز، دیگر وجود نخواهد داشت بنابراین باید دولت افرادی را مأمور کند که عاقلانه با تدبیر و تدبر، به این سؤال اساسی پاسخ دهند که آیا پیشرفت در سند چشم انداز متناسب با زمان طی شده بوده است یا نه؟
حضرت آیت الله خامنه ای توجه به شعار دهه چهارم انقلاب اسلامی یعنی پیشرفت و عدالت را از دیگر جهت گیری های ضروری دولت خواندند و افزودند: در 2 سالی که از آغاز دهه چهارم می گذرد کارهای خوبی در جهت پیشرفت انجام شده است اما برای قضاوت درباره «تحقق عدالت» باید معیارها و شاخص های روشنی را تدوین کرد تا سنجش تحقق شعار عدالت در بخشهای مختلف اقتصادی – اجتماعی – آموزشی – فرهنگی و دیگر عرصه ها با توجه به شاخصها امکان پذیر شود.
رهبر انقلاب اسلامی برنامه های 5 ساله را نیز از جهت گیری های مهم کشور دانستند و با اشاره به بررسی برنامه پنج ساله پنجم در مجلس، ابراز امیدواری کردند با همکاری واقعی و انعطاف پذیر قوای مقننه و مجریه، این برنامه به خوبی و با انسجام لازم تدوین و تصویب شود.
ایشان پرهیز مجلس از تغییرات اساسی در برنامه پنج ساله ارائه شده دولت و خودداری مجلس از نگاه منطقه ای و بخشی به این برنامه را ضروری دانستند و افزودند: دولت نیز نباید برنامه ای را که تهیه کرده «غیرقابل نقد و تغییر» بداند.
حضرت آیت الله خامنه ای با اشاره به نکات خوبی که رئیس جمهور در این دیدار درباره کارهای اقتصادی دولت بیان کرد، پیگیری همه اجزا و فصول طرح تحول اقتصادی را توصیه کردند و افزودند: علاوه بر هدفمند کردن یارانه ها، بخشهای دیگر این طرح درباره نظام بانکی – پول ملی و دیگر بخشها نیز به طور جدی پیگیری و اجرا شود.
رهبر انقلاب اسلامی توجه به شاخص های کلان را در مباحث اقتصادی مهم برشمردند و بر تلاش بیشتر برای تحقق نرخ رشد تولید پیش بینی شده در سند چشم انداز و نیز افزایش سرمایه گذاریهای داخلی و خارجی تأکید کردند.
ایشان اهتمام ویژه و مستمر دولت را به مسئله اشتغال خواستار شدند و ارتقای بهره وری را در رشد اقتصادی کشور مهم دانستند.
رهبر انقلاب اسلامی تأمل و بررسی فعالیتهای انجام شده برای اجرای سیاستهای اصل 44 را مورد تأکید قرار دادند و افزودند: روح اصل 44، «ورود سرمایه گذاری و مدیریت مردم و بخش خصوصی به عرصه اقتصادی» است و دولت باید ضمن توجه کامل به فلسفه وجودی این اصل، سیاست گذاری و نظارت و هدایت را همچنان در اختیار داشته باشد.
حضرت آیت الله خامنه ای با اشاره به ناتوانی بخش خصوصی از سرمایه گذاری بزرگ در برخی بخشها، خاطرنشان کردند: سیاستها و اقدامات دولت باید به گونه ای باشد که بخش خصوصی قادر شود زیر بار سرمایه گذاریهای بزرگ نیز برود.
ایشان اجرای صحیح و کامل اصل 44 را، کاری میان مدت و بلند مدت خواندند و افزودند: اگر این کار انجام شود، گشایشی واقعی در اقتصاد کشور حاصل خواهد شد.
رهبر انقلاب اسلامی در بخش دیگری از سخنانشان نکاتی را در باب مدیریت دولت بیان کردند.
ایشان در همین زمینه با اشاره به جایگاه بسیار مهم هیأت وزیران در تعیین تکالیف قانونی مردم و مسئولان افزودند: همه وزیران در تصمیم های دولت مؤثر و شریکند بنابراین باید با برخورد فعال، پخته و کارشناسی شده در مباحث شرکت کنند تا مصوبات به طور صحیح، پرورش یابد و تصحیح و تکمیل شود.
رهبر انقلاب اسلامی، کمک به هم افزایی دستگاهها را از دیگر مسائل مدیریتی هیأت وزیران دانستند و با انتقاد از اقدام بعضی دستگاهها در علنی کردن برخی اصطکاکهای طبیعی دولتی در افکار عمومی تأکید کردند: اینگونه مسائل باید در جلسات هیأت وزیران حل و فصل شود و یا به حداقل برسد.
ایشان پرهیز از کارهای موازی در عرصه های مختلف از جمله سیاست خارجی و نیز اعتماد به وزیران در چارچوب اختیارات و وظایفشان را از دیگر نکات مدیریتی هیأت دولت دانستند.
رهبر انقلاب اسلامی با توصیه به هیأت وزیران برای انتقاد پذیری بیشتر خاطرنشان کردند: البته در بسیاری از مسائل حق با دولت است اما اعضای دولت باید در همه احوال انتقادپذیری و سعه صدر را در خود نهادینه کنند.
ایشان با ابراز خرسندی از توجه ویژه دولت به مسائل فرهنگی و افزایش بودجه این بخش، حساسیت درباره چگونگی جذب بودجه فرهنگی را ضروری برشمردند و افزودند: در تخصیص بودجه به کارهای فرهنگی، باید با توجه به اهداف و واقعیات، اولویتها را تعیین کرد و سپس به استحکام محتوایی و هنری کار، توجه کامل داشت چرا که کارهای ویترینی و تشریفاتی در مسائل فرهنگی نه تنها فایده ندارد بلکه ضررهای مشخصی به همراه می آورد.
ایشان تحرک دیپلماتیک دولت را انصافاً قابل تشکر دانستند اما خاطرنشان کردند: آنچه بیشتر از تحرک و رفت و آمد سیاسی باید مورد توجه قرار داشته باشد روح و جهت گیری و محتوای دیپلماسی است.
رهبر انقلاب اسلامی، وزارت امور خارجه را مسئول هدایت منسجم و برنامه ریزی شده همه مسائلی دانستند که به نوعی با سیاست خارجی و روابط با دیگر کشورها مربوط می شود.
در این دیدار آقای احمدی نژاد رئیس جمهور گزارش مشروحی از تلاشها و خدمات دولت در بخشهای مختلف ارائه کرد.
رئیس جمهور ابتدا با اشاره به رویکردهای اساسی دولت های نهم و دهم گفت: گسترش روحیه کار و خدمتگزاری برای مردم، فروتنی در برابر مردم بویژه محرومان، کار و تلاش بی وقفه و مضاعف، گسترش عدالت و نهادینه کردن آن، حرکت کردن در چارچوب آرمانهای انقلاب و خط امام و رهبری، و حمایت از ارزشهای اسلامی و انقلابی از رویکردهای اصلی دولت است که تمام برنامه ریزیها براساس این جهت گیریها بوده و خواهد بود.
رئیس جمهور به تشریح برنامه های دولت برای گسترش عدالت پرداخت و گفت: 73 سفر استانی، توزیع سهام عدالت، توزیع تسهیلات بانکی در رده های پایین جامعه، توزیع عادلانه منابع دولتی، خرید نقدی محصولات کشاورزی،  گسترش قرض الحسنه، بهسازی و نوسازی مسکن و بافت روستایی، توسعه تأمین اجتماعی روستایی، کپرزدایی در کشور، گسترش شبکه گازرسانی، هدایت تسهیلات یارانه ای به سمت کشاورزی و مناطق محروم، افزایش خانه های بهداشت و اجرای طرح پزشک خانواده، باز کردن حلقه های مدیریتی از گروهها و جناحهای سیاسی به سوی متن مردم، و مبارزه با اشرافیت دولتی از جمله اقدامات دولت برای نهادینه کردن عدالت و تبدیل موضوع نوکری مردم و خدمت رسانی به یک فرهنگ، است.
آقای احمدی نژاد سپس به برخی اقدامات دولت در بخشهای مختلف اشاره کرد و درخصوص حوزه اقتصادی افزود: در این بخش اصلاحات ساختاری اقتصادی مبنای کارهای انجام شده بوده و بر همین اساس، بازار مسکن، طلا، ارز و خودرو کنترل و منابع به سمت بازار سرمایه هدایت شده است که رشد شاخص بورس، نتیجه اجرای این سیاستها است.
رئیس جمهور طرح تحول اقتصادی را از جمله برنامه های اقتصادی برشمرد و گفت: طرح هدفمند کردن یارانه ها از بخشهای اصلی این تحول اقتصادی است که زیرساخت های آن آماده شده و در آینده نزدیک بخشهای نهایی آن اجرایی خواهد شد.
آقای احمدی نژاد در ادامه به بیان برخی آمار و ارقام از اقدامات دولت در بخش اقتصاد پرداخت.
* توسعه صادرات: مجموعه صادرات غیرنفتی کشور از سال 84 تا سال 88، نود و شش میلیارد دلار بوده که این رقم در حد فاصل سالهای 60 تا پایان 83، شصت میلیارد دلار بود.
* واردات: میانگین رشد واردات در سالهای اخیر 3/9 درصد بوده در حالیکه قبلا 25 درصد در هر سال بود.
* سرمایه گذاری خارجی: میزان جذب سرمایه گذاری خارجی3 میلیارد دلار است و ایران در رده ششم دنیا قرار گرفته است.
* اجرای اصل 44 و واگذاریها: در طول دولتهای نهم و دهم، هفت هزار میلیارد تومان واگذاری انجام شده که این عدد در حد فاصل سالهای 72 تا 83، سیصد میلیارد تومان بود.
کنترل بازار و نظارت بر توزیع کالا، کاهش حجم دولت و افزایش خدمات دولت، انجام اصلاحات بانکی و بیمه ای، و تقویت ارزش پول ملی از دیگر مواردی بود که رئیس جمهور در بخش اقتصادی به آنها اشاره کرد.
آقای احمدی نژاد در گزارش خود، عدد و رقم های فعالیتهای دولت در بخشهای دیگر را نیز برشمرد و این آمارها را ارائه کرد:
- افزایش متوسط ساخت آزاد راه از 46 کیلومتر به 106 کیلومتر در سال
- افزایش چهل درصدی حجم ترانزیت
- 3 برابر شدن سرمایه گذاریها در بخش برق
- افزایش کل سرمایه گذاری در بخش نفت از 6/39 میلیارد دلار در برنامه سوم به 5/88 میلیارد دلار در برنامه چهارم
- افتتاح 10 طرح پتروشیمی در یک سال اخیر
- تأمین کل بنزین مورد نیاز کشور در داخل
- افزایش تولیدات کشاورزی از 87 میلیون تن به 107 میلیون تن
- دو برابر شدن اشتغال در بخش کشاورزی
- احداث 10 هزار دفتر ارتباطات روستایی
- افزایش واگذاری تلفن همراه از 1/5 میلیون به 1/52 میلیون
- کاهش دو هزار میلیارد تومانی بدهی دولت به بانک مرکزی
- و کاهش نرخ بیکاری به 2/11 درصد
رئیس جمهور تأسیس صندوق تأمین آتیه مهر امام رضا را یکی از کاملترین طرحهای دولت برای آتیه نسل آینده و موزون سازی رشد جمعیت دانست و گفت: تأسیس صندوق ملی نوآوری و شکوفایی و آماده سازی طرح جدید نظام بانکی از دیگر اقدامات دولت است.
آقای احمدی نژاد، درخصوص اقدامات دولت در حوزه اطلاعات و امنیت، به تسلط خوب بر سرویس های اطلاعاتی بیگانه و تحرکات دشمنان اشاره کرد و گفت: در حوزه سیاست خارجی و در چارچوب حکمت، تدبیر و مصلحت، دولت رویکردی فعال داشته است و بر همین اساس رئیس جمهور به 81 کشور سفر انجام داده و هفتاد هیأت بین المللی نیز پذیرش شده است.
رئیس جمهور با یادآوری نشست خلع سلاح هسته ای در تهران و حضور فعال ایران در نشست بازنگری ان پی تی در نیویورک، تأکید کرد: دولت به پشتوانه مردم موفق شده است هیمنه سیاسی استکبار را با وجود تحریم ها و فشارهای سنگین سیاسی بشکند.
بخش فرهنگ، حوزه دیگری بود که رئیس جمهور به آن اشاره کرد و افزود: تمرکز اصلی در دولت دهم، بخش فرهنگ است و هدف گذاری هم گسترش نشاط و آرمانخواهی در حوزه فرهنگی، و احیاء انگیزه اسلامی و ایرانی در تولیدات فرهنگی است.
آقای احمدی نژاد ایجاد فضای تفاهم و تعامل با قوای دیگر به ویژه مجلس، رعایت حداکثری قانون، و جذب حداکثری و حفظ فضای آزاد را از جهت گیری های اصلی دولت برشمرد و خاطرنشان کرد: ما معتقدیم نظام ولایت و خط امام و رهبری، یک نظام جامع و مترقی است و دولت نیز در چارچوب اصول و با رویکرد حفظ وحدت و تعامل با سایر دستگاهها به دنبال انجام وظایف خود خواهد بود.
در پایان این دیدار نماز جماعت مغرب و عشا به امامت حضرت آیت الله خامنه ای اقامه شد و حاضران روزه خود را به همراه رهبر معظم انقلاب اسلامی افطار کردند.   »      

بخشی از بیانات حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه بیستم شهریورماه هشتاد و هشت:
خوب، امروز، روز عزاى امیرالمؤمنین است. من چند جمله‌‌‌‌‌اى درباره‌‌‌‌‌ى مصیبت آن بزرگوار عرض بکنم. مثل دیشبى، امیرالمؤمنین از دنیا رفت. در فاصله‌‌‌‌‌ى این دو روز یا دو شب - از سحر نوزدهم که امیرالمؤمنین به دست آن ملعون ضربت خوردند تا شب بیست و یکم - چند تا حادثه‌‌‌‌‌ى درس‌‌‌‌‌آموز اتفاق افتاد:

یکى در همان لحظه‌‌‌‌‌ى اول بود. وقتى ضربت را این دشمنِ خدا بر امیرالمؤمنین وارد کرد، در روایت دارد که حضرت هیچ آه و ناله‌‌‌‌‌اى نکردند؛ اظهار دردى نکردند. تنها چیزى که حضرت فرمودند، این بود: «بسم اللَّه و باللَّه و فى سبیل اللَّه، فزت و ربّ الکعبة»؛(1) به خداى کعبه سوگند که من رستگار شدم. بعد هم امام حسن مجتبى (علیه‌‌‌‌‌السّلام) آمد سر آن بزرگوار را در دامان گرفت. روایت دارد که خون از سر مبارکش میریخت و محاسن مبارکش خونین شده بود. امام حسن همانطور نگاه میکرد به صورت پدر، گریه چشمان امام حسن را پر اشک کرد؛ اشک از چشم امام حسن یک قطره‌‌‌‌‌اى افتاد روى صورت امیرالمؤمنین. حضرت چشم را باز کردند، گفتند: حسنم! گریه میکنى؟ گریه نکن؛ من در این لحظه در حضور جماعتى هستم که اینها به من سلام میکنند؛ کسانى در اینجا هستند - در همان لحظه‌‌‌‌‌ى اول؛ اینى که نقل شده است از حضرت - فرمود: پیغمبر اینجاست، فاطمه‌‌‌‌‌ى زهرا اینجاست. بعد حضرت را برداشتند - بعد از اینکه امام حسن (علیه‌‌‌‌‌السّلام) نماز را در مسجد خواندند، حضرت هم نشسته نماز خواندند. راوى میگوید که حضرت گاهى متمایل میشد به یک طرفى که بیفتد، گاهى خودش را نگه میداشت - و بالاخره به طرف منزل حرکت دادند و بردند. اصحاب شنیدند آن صدائى را که: «تهدّمت واللَّه ارکان الهدى ... قتل علىّ المرتضى».(2) این صدا را همه‌‌‌‌‌ى اهل کوفه شنیدند، ریختند طرف مسجد؛ غوغائى به پا شد. راوى میگوید: مثل روز وفات پیغمبر در کوفه، ضجه و گریه بلند شد؛ آن شهر بزرگ کوفه یکپارچه مصیبت و حزن و اندوه بود. حضرت را مى‌‌‌‌‌آوردند؛ امام حسین (علیه‌‌‌‌‌السّلام) آمد نزدیک. در این روایت دارد که اینقدر حضرت در همین مدت کوتاه گریه کرده بودند که پلکهاى حضرت مجروح شده بود. امیرالمؤمنین چشمش افتاد به امام حسین، گفت: حسین من گریه نکن، صبر داشته باشید، صبر کنید؛ اینها چیزى نیست، این حوادث میگذرد. امام حسین را هم تسلا داد.

حضرت را آوردند داخل منزل، بردند در مصلاى حضرت؛ آنجائى که حضرت در خانه در آنجا نماز میخواندند. فرمود: من را آنجا ببرید. آنجا براى حضرت بسترى گستردند. حضرت را آنجا گذاشتند. اینجا دختران امیرالمؤمنین آمدند؛ زینب و ام‌‌‌‌‌کلثوم آمدند، نشستند پهلوى حضرت، بنا کردند اشک ریختن. امیرالمؤمنین آنجائى که امام حسن گریه کرد، امام حسن را نصیحت کردند و تسلا دادند؛ آنجائى که امام حسین گریه میکرد، حضرت تسلا دادند، گفتند صبر کن؛ اما اینجا اشک دخترها را تحمل نکردند؛ میگوید: حضرت هم شروع کرد به هاى‌‌‌‌‌هاى گریه کردن. یا امیرالمؤمنین! گریه‌‌‌‌‌ى زینبت را اینجا نتوانستى تحمل کنى، اگر در روز عاشورا میدیدى چگونه زینبت اشک میریزد و نوحه‌‌‌‌‌‌سرائى میکند، چه میکردى؟

ابوحمزه‌‌‌‌‌ى ثمالى نقل میکند از حبیب‌‌‌‌‌بن‌‌‌‌‌عمرو که میگوید: در آن ساعات آخر، در همان شب بیست و یکم، رفتم دیدن امیرالمؤمنین، دیدم یکى از دختران آن حضرت هم در آنجاست؛ آن دختر اشک میریخت، من هم گریه‌‌‌‌‌ام گرفت، بنا کردم گریه کردن؛ مردم هم بیرون اتاق بودند، صداى گریه‌‌‌‌‌ى این دختر را که شنیدند، آنها هم بنا کردند گریه کردن. امیرالمؤمنین چشم باز کرد، گفت: اگر آنچه را که من مى‌‌‌‌‌بینم، شما هم میدیدید، شما هم گریه نمیکردید. عرض کردم یا امیرالمؤمنین مگر شما چه مى‌‌‌‌‌بینید؟ گفت: من ملائکه‌‌‌‌‌ى خدا را مى‌‌‌‌‌بینم، فرشتگان آسمانها را مى‌‌‌‌‌بینم، همه‌‌‌‌‌ى انبیاء و مرسلین را مى‌‌‌‌‌بینم که صف کشیدند، به من سلام میکنند و به من خوشامد میگویند. و پیغمبر را مى‌‌‌‌‌بینم که پهلوى من نشسته است، اظهار میکنند که بیا على جان، زودتر بیا. میگوید: من اشک ریختم، بعد بلند شدم، هنوز از منزل خارج نشده بودم که از صداى فریاد خانواده، احساس کردم که على از دنیا رفت.

صلّى اللَّه علیک یا امیرالمؤمنین، صلّى اللَّه علیک یا امیرالمؤمنین، صلّى اللَّه علیک یا امیرالمؤمنین. نسئلک اللّهمّ و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الأعزّ الأجلّ الأکرم یا اللَّه...

پروردگارا! به حق امیرالمؤمنین ما را شیعیان واقعى امیرالمؤمنین قرار بده. پروردگارا! سلوک دنیائى و آخرتى ما را سلوک امیرالمؤمنین قرار بده. پروردگارا! ما را به معناى واقعى کلمه پیرو آن بزرگوار قرار بده. پروردگارا! گرفتارى‌‌‌‌‌هاى دنیاى اسلام را برطرف کن؛ گرفتارى‌‌‌‌‌هاى ملتهاى مسلمان فلسطین، عراق، لبنان، افغانستان، پاکستان و دیگر مناطق اسلامى را برطرف کن. پروردگارا! به فضل و کرمت، گرفتارى‌‌‌‌‌هاى ملت ایران را برطرف بفرما. پروردگارا! روز به روز بر عزت این ملت، بر قدرت این ملت بیفزا. پروردگارا! وحدت را که سرمایه‌‌‌‌‌ى بزرگ ملت ایران است، براى آنها حفظ بفرما. پروردگارا! دستهاى تفرقه‌‌‌‌‌افکن را قطع بفرما. پروردگارا! ما را در هر مقامى، در هر رتبه‌‌‌‌‌اى که هستیم، به پایبندى به حق موفق بگردان؛ ما را از ظلم، تعدى، تجاوز به حقوق دیگران محفوظ بدار.

بسم‌‌‌‌‌اللَّه‌‌‌‌‌الرّحمن‌‌‌‌‌الرّحیم‌‌‌‌‌
والعصر. انّ الانسان لفى خسر. الّا الّذین امنوا و عملوا الصّالحات و تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصّبر.(3)

1) مناقب آل ابى‌‌‌‌‌طالب، ج 2، ص 119
2) بحار الانوار، ج 42، ص 280
3) عصر: 1 - 3؛ «سوگند به عصرِ [ غلبه‌‌‌‌‌ى حق بر باطل‌‌‌‌‌]. که واقعاً انسان دستخوش زیان است. مگر کسانى که گرویده و کارهاى شایسته کرده و همدیگر را به حق سفارش و به شکیبائى توصیه کرده‌‌‌‌‌اند.»   »      

پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ایام ماه مبارک رمضان، بخش‌هایی از توصیه‌ها و نصایح اخلاقی معظم‌له را به همراه تلاوت سوره‌ای از قرآن کریم منتشر می‌کند.
«لیلةالقدر خیر من الف شهر»
ما معتقدیم - و این جزو بدیهیات اسلام، بلکه بدیهیات همه‌ى ادیان است - که انسان، فقط در سایه‌ى ارتباط و اتصال با حق تعالى است که مى‌تواند به تکامل و تعالى دست پیدا کند. البته فرصت ماه رمضان، یک فرصت استثنایى است. این، چیز کمى نیست که خداى متعال در قرآن بفرماید: «لیلةالقدر خیر من الف شهر». یک شب از هزار ماه بهتر و بافضیلت‌تر و در پیشرفت انسان مؤثرتر، در ماه رمضان است. این، چیز کمى نیست که رسول اکرم(ص) این ماه را ماه ضیافت الهى به حساب بیاورند. مگر ممکن است که انسان وارد سفره‌ى کریم بشود و از آن‌جا، محروم خارج بشود؟ مگر وارد نشوى. آن کسانى که وارد سفره‌ى غفران و رضوان و ضیافت الهى در این ماه نشوند، البته بى‌بهره خواهند ماند و واقعاً این محرومیت به معناى حقیقى است. «انّ الشّقىّ من حرم غفران‌اللَّه فى هذا الشّهر العظیم». محروم واقعى، آن کسى است که نتواند در ماه رمضان، غفران الهى را به دست بیاورد.
دیدار کارگزاران در عید فطر 1369/02/07
[ادامه]   »      

شاعر: هادی حسنی
ضیافت شعر با حضور رهبر انقلاب، رمضان 1431

تمام غصه‌ی ما بال و پر نداشتن است

تمام غصه‌ی ما بال و پر نداشتن است
ز رمز و راز پریدن خبر نداشتن است

در این قفس متولد شدیم و می‌میریم
طبیعت قفس عمر در نداشتن است

چگونه داغ دلش خون نباشد از غم عشق
که شرط داغ ندیدن جگر نداشتن است

طبیب حاذق بیمار زندگی مرگ است
علاج دردسر عمر سر نداشتن است

فقط نصیب شهیدان سرسپرده‌ی توست
سعادتی که سزای سپر نداشتن است   »      

شاعر: فاطمه نانیزاد
ضیافت شعر با حضور رهبر انقلاب، رمضان 1431

غزلی تقدیم به جانبازان صبور شیمیایی

به شعر گفته‌ام این دفعه درد را بکشد
هنوز صحنه تو در نبرد را بکشد

تو را شبیه غزل یا نه از غزل بهتر
کسی که زخم درغنچه کرد را بکشد

تو را که گرمترین خاطرات دیروزی
تمام دلخوشی فصل سرد را بکشد

تو را شبیه غزل های عشق کرده و
بعد به نام شعله فقط رنگ زرد را بکشد

خطوط چهره‌ی یک آشنای زخم و سکوت
به شعر گفته‌ام این دفعه مرد را بکشد

غزلی کوتاهی، تقدیم به آستان حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام

همچون نسیم صبح و سحرگاه می رود
هر کس میان صحن حرم راه می‌رود

از هر چه غصه دارد وغم می شود رها
هر سائلی به خدمت این شاه می‌رود

وقتی فرشته‌های حرم بال می‌زنند
از سینه‌های شعله زده آه می‌رود

اینجا بهشت روی زمین فرشته‌هاست
از کوی تو فرشته به اکراه می‌رود

خورشید در طواف حرم، وه! چه دیدنیست
هر شب به پای‌بوسی آن ماه می‌رود

باب‌الجواد راه ورودی به قلب توست
حاجت رواست هرکه از این راه می‌رود   »      

شاعر: علی معلم دامغانی
ضیافت شعر با حضور رهبر انقلاب، رمضان 1431

دریغ است از ولی اما ولی تنهاست بی‌مردم
علی، آری علی، حتی علی تنهاست بی‌مردم   »      

شاعر: افشین علاء
ضیافت شعر با حضور رهبر انقلاب، رمضان 1431

غزلی تقدیم به ساحت حضرت ام‌البنین علیهاالسلام
زن رشک حور بود و تمنای خود نداشت
چون آسمان نظر به بلندای خود نداشت

اسمی عظیم بود که چون راز سر به مهر
در خانه‌ی علی سَرِ افشای خود نداشت

ام‌البنین(س) کنایه‌ای از شرم عاشقی است
کز حجب تاب نام دل‌آرای خود نداشت

در پیش روی چهار جگرگوشه‌ی بتول
آیینه بود و چشم تماشای خود نداشت

زن؟ نه! همای عرش‌نشینی که آشیان
جز کربلا به وسعت پرهای خود نداشت

در عشق پاره‌های جگر داده بود و لیک
بعد از حسین(ع) میل تسلای خود نداشت

عمری به شرم زیست که عباس(ع) وقت مرگ
دستی برای یاری مولای خود نداشت   »      

پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در ایام ماه مبارک رمضان، بخش‌هایی از توصیه‌ها و نصایح اخلاقی معظم‌له را به همراه تلاوت سوره‌ای از قرآن کریم منتشر می‌کند.
«نّا اعطیناک الکوثر»
این خیر کثیرى که خداوند متعال در سوره‌ى مبارکه‌ى کوثر مژدهى آن را به پیامبر اکرم داد و فرمود: «انّا اعطیناک الکوثر» - که تأویل آن، فاطمه‌ى زهرا (سلام‌اللَّه‌علیها) است - درحقیقت مجمع همه‌ى خیراتى است که روزبه‌روز از سرچشمه‌ى دین نبوى، بر همه‌ى بشریت و بر همه‌ى خلایق فرو مى‌ریزد. خیلى‌ها سعى کردند آن را پوشیده بدارند و انکار کنند، اما نتوانستند؛ «واللَّه متمّ نوره و لو کره الکافرون».
ما باید خودمان را به این مرکز نور نزدیک کنیم؛ و نزدیک شدن به مرکز نور، لازمه و خاصیتش، نورانى شدن است. باید با عمل، و نه با محبت خالى، نورانى بشویم؛ عملى که همان محبت و همان ولایت و همان ایمان، آن را به ما املاء مى‌کند و از ما مى‌خواهد. با این عمل، باید جزو این خاندان و وابسته‌ى به این خاندان بشویم. این‌طور نیست که قنبرِ درِ خانه‌ى على (علیه‌السّلام) شدن، کار آسانى باشد. این‌گونه نیست که «سلمان منّا اهل‌البیت» شدن، کار آسانى باشد. ما جامعه‌ى موالیان و شیعیان اهل‌بیت(علیهم‌السّلام)، از آن بزرگواران توقع داریم که ما را جزو خودشان و از حاشیه‌نشینان خودشان بدانند؛ «فلان ز گوشه‌نشینان خاک درگه ماست». دلمان مى‌خواهد که اهل‌بیت درباره‌ى ما این‌طور قضاوت کنند؛ اما این آسان نیست؛ این فقط با ادعا به دست نمى‌آید؛ این، عمل و گذشت و ایثار و تشبه و تخلق به اخلاق آنان را لازم دارد.
بیانات در سالروز میلاد حضرت زهرا سلام الله علیها 1370/5/10   »      

شاعر: هادی حسنی
ضیافت شعر با حضور رهبر انقلاب، رمضان 1431

تمام غصه‌ی ما بال و پر نداشتن است

تمام غصه‌ی ما بال و پر نداشتن است
ز رمز و راز پریدن خبر نداشتن است

در این قفس متولد شدیم و می‌میریم
طبیعت قفس عمر در نداشتن است

چگونه داغ دلش خون نباشد از غم عشق
که شرط داغ ندیدن جگر نداشتن است

طبیب حاذق بیمار زندگی مرگ است
علاج دردسر عمر سر نداشتن است

فقط نصیب شهیدان سرسپرده‌ی توست
سعادتی که سزای سپر نداشتن است   »